خاكى ، سزاوار همهگونه اكرام و تعظيم نموده - تعليم داد . علم اسما همان علم به حقايق موجودات است كه با تعليم غيبى در جانشينان برگزيده و معصوم به فعليت موجود است .
آنجانشينان به تدريج در نسل آدم ظاهر خواهند گرديد . به ملائكه تفهيم شد كه تعجب شما بىمورد است ؛ چه اين كه اين خلقت بُعدى ديگر دارد .
نه فلك راست مسلم نه ملك را حاصل * آنچه در سرّ سويداى بنىآدم از اوست
در نظام احسنِ امكانى ، اين خلقت ضرورت دارد . هر چند با خون ريزىها و فسادها توأم گردد . همين موجود طرفه بايد مدبّر كره خاكى گردد ؛ زيرا همه چيز به خاطر وى و براى او آفريده شده است . « هُوَ الَّذِى خَلَقَ لَكُمْ ما فِى الأَرضِ جَمِيعاً » ؛ « 1 »
در همين كرهء خاكى به آدم تسكين داده شده : « هُوَ الَّذِى جَعَلَ لَكُمُ الأَرْضَ ذَلُولًا فَامْشُوا فِى مَناكِبِها وَكُلُوا مِنْ رِزْقِهِ وَ إِلَيْهِ النُّشُورُ » ؛ « 2 » او خدايى است كه زمين را هموار و مطيع شما قرار داد . پس با تسلط به سان ( سوار شدن بر دوش ) به فعاليت بپردازيد و از روزى او در روى زمين بخوريد و فقط به سوى او برانگيخته خواهيد شد .
انسان به مقتضاى همين تمكين ، بايد همهء تصرفات را در روى زمين بنمايد و مانند سواركاران كه پيوسته در تكاپو و حركتند به فعاليت پرداخته و از بركات آن استفاده نمايد و با پيروى از تعاليم انبيا به كمال مطلوب ظاهرى و معنوى نائل آيد .
انسان با بعدهاى متضاد
به تصريح قرآن آدمى از دو بعد متضاد تركيب يافته : اوّل بُعد « حَماٍ مَسْنُونٍ » ( گل تيره رنگ متعفن ) يا در آيهء ديگر ، « صَلْصال » ( گل خشكيده ) يا « صَلْصالٍ كَالْفَخّارِ » ( گل خشكيده كه از خشكى مانند سُفال صدا مىدهد . )
دوم ، بُعد « وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِى » ( از روح خود در او دميدم ) . خلقت آدمى از
هامش
( 1 ) . همان ، آيهء 29 .
( 2 ) . ملك ( 67 ) آيهء 15 .