تمام مىشود . بدين سان اصل نبوت از آدم پى ريزى شد و به تدريج رشد نمود تا به وسيلهء حضرت محمد صلى الله عليه و آله به كمال خود رسيد . اين كه مىگوييم نبوت هدف اصلى خلقت را تشكيل مىدهد ، مراد سير نهايى و تكامل نبوت است و آغاز نبوت هم وسيلهاى است براى رسيدن به تكامل ، مانند پى ريزى بنا و ديوار كشى كه وسيلهاى است براى نيل به صورت خانه كه صورت كاملى است . ازاينرو حضرت محمد صلى الله عليه و آله خاتم النبيين است ؛ چه اين كه بالاتر از كمال ، نقطه عروجى نيست و ديگر نقصان است ، مانند زياد شدن انگشت بر انگشتان پنجگانهء دست . اين روايت به همين نكته اشاره مىفرمايد :
مَثَلُ النبوّةِ مثَلُ دارٍ مَعمورةٍ لم يبق فيها إلّاموضع لبنة و كنتُ أنا تلك اللّبنة
؛ مَثَل نبوت مانند خانهاى است در حال بنا كه از آن جز نهادن يك آجر باقى نمانده و من همان آجر آخرى هستم . بدين جهت حضرت محمد صلى الله عليه و آله خاتم النبيين است ؛ چه اين كه به وسيلهء او نبوت به كمال نهايى خود رسيد . و علت غايى هم - همان طورى كه گفتهاند - در انديشهء اوّل و در وجود آخر است و فرمودهء پيامبر صلى الله عليه و آله كه :
كنتُ نبيّاً و آدمُ بَيْنَ الماءِ و الطِّين
؛ من پيامبر بودم وقتى كه آدم در بين آب و گل بود ؛ نيز اشاره به مطالب گذشته است كه در تقدير الهى ، او قبل از تمام شدن خلقت آدم عليه السلام پيامبر بود ؛ زيرا خلقت آدم به وقوع نپيوست مگر اين كه به تدريج از ذريه او صاف شده و به كمال صافى برسد . بدين سان روح قدسى محمدى صلى الله عليه و آله پديد گشت . « 1 »
خلاصه
انتخاب و برگزيدگى و حتى اسم رسول گرامى صلى الله عليه و آله قبل از آنكه به صورت مادى درآيد ، در زمان قبل از بعثت نبود بلكه داستان بالاتر از اين خيالها است كه مسئله به آسانى در مدت محدودى درست شده باشد بلكه هنگامى اين منصب آسمانى ، به ذات مقدس نبوى عطا شد كه همهء موجودات در بستر غيب مستور بودند .
بودم آن روز من از طايفهء دردكشان * كه نه از تاك نشان بود نه از تاك نشان
بعثت پيامبر خاتم صلى الله عليه و آله رويداد بىسابقهاى نيست ؛ امتداد همان رشتهء خلافت الهى روى
هامش
( 1 ) . علم اليقين ، ص 105 .