شرح : يادگار نبوت عليها السلام در اين فرازها مشخص مىنمايد كه از آفرينش جهان غرضى نيست مگر بيان اثبات حكمت و اظهار قدرت خدا . به عبارت ديگر خلقت موجودات براى بيان حكمت و اظهار قدرت مىباشد . آيا غرض كلى فقط حول اين دو محور دور مىزند ؟ باز جاى سؤال باقى است كه بيان حكمت و اظهار قدرت به چه غرضى و براى چيست و بهر كيست ؟
پاسخ به اين سؤال را جملات ذيل به ترتيب مىدهد :
1 . براى آگاهى دادن به طاعت و فرمانبردارى از خود .
2 . تعبد جامعه بشرى .
3 . ارجمند داشتن دعوت خويش .
حال بايد روشن ساخت كه چه ارتباطى ميان حكمت و اظهار قدرت و ميان خلقت موجودات و اطاعت و فرمانبردارى و دو غرض ديگر است ؟
قبلًا بايد روشن نمود كه نام بردن از حكمت و قدرت به عنوان مثال است نه آنكه غرض از آفرينش موجودات فقط اظهار حكمت و قدرت است ؛ زيرا ذات الهى عين تمام كمالات ، و جهان هستى سرتاسر نمايشگر تمام كمالات اوست و انحصار به يك يا دو كمال ندارد . تمام آفرينش جلوهگاه اوست . « 1 » مولوى مىگويد :
خاك امين هر چه در وى كاشتى * بىخيانت جنس از او برداشتى
اين امانت زان عنايت يافته است * كافتاب عدل به روى تافته است
اگر از حكمت و قدرت نام برده شده ، مانند آن است كه ساير صفات را نيز فرموده است . در جملات اين فراز از خطبه به ترتيب غرض به دو قسم تقسيم شده :
اوّل غرض ابتدايى از خلقت جهان كه نماياندن مظاهر حكمت و قدرت و ساير
هامش
( 1 ) . در محل خود ثابت شده كه هر يك از صفات كمال حق متعال ، به ديگرى برگشت دارد . قدرتش عين علم و علمش عين قدرت است . شيخ صدوق - رضوان الله عليه - در كتاب توحيد از امام باقر عليه السلام روايت مىكند كه آن حضرت فرمود : انَّهُ سميعٌ بصيرٌ يَسمَعُ بِما يُبْصِرُ وَ يُبصِر بِما يَسْمَعُ وَ قال : انَّهُ واحِدٌ أَحَدي المعْنى ليسَ بِمعانٍ كثيرةٍ مُختَلِفَةٍ ؛ او شنوا و بيناست با آنچه كه مىبيند مىشنود ؛ مىبيند با آنچه كه مىشنود و فرمود : او حقيقت يكتايى است و از معانى زياد و مختلف تركيب نيافته . . . .