از هر حد و كيف است . چه نيكو فرموده باقر علوم النبيّين عليه السلام : « 1 »
هل سمّي عالِماً و قادراً إلّاإنّه وهب العلم للعلماء و القدرةَ للقادرين ، و كلّ ما ميّزتموه بأوهامكم في أدقّ معانيه فهو مخلوق مصنوع مثلكم ، مردود إليكم ، و البارئ تعالى واهب الحياة ، و مقدّرُ الموت ، لعلّ النمل الصغار تتوهّم أنّ للّه زبانيتين ؛ فإنّهما كمالها ، و تتصوّر أنّ عدمهما نقصان لمن لا يكونانِ له ، هكذا حال العقلاء ، فما يصنعون اللّه تعالى به ، و إلى اللّه المفزع ! ؛
راهى براى درك نحوهء قدرت خدا نيست . چه اين كه خداى متعال به انديشمندان ، علم و به نيرومندان ، قدرت داد و هر آنچه از معانى بسيار دقيق در افكارتان راجع به ذات ربوبى تجزيه و تحليل مىكنيد همان ، مخلوق و ساختهء فكر شماست و به خودتان برمىگردد .
آفريدگار بزرگ ، بخشندهء زندگى و تقدير كنندهء مرگ است و انديشهها در مقابل عظمت خلقت و پروردگار مانند مورچهء كوچكى است كه تصور مىكند خدا دو شاخك دارد ؛ زيرا كمال نزد آن حشره ، داشتن دو شاخك است . به خيالش نداشتن آن دو شاخك نقصان و عيب است و حال دانشمندان نيز آنچه در عظمت خدا توصيف مىكنند ، مانند پندار همان مورچه است و بايد به خدا پناه برد .
از رسول اكرم صلى الله عليه و آله روايت شده :
إنّ الله لايَشبهُ شَيئاً وَ لايُشْبِهُهُ شَيءٌ ، و كُلُّ ما وَقَع فِي الوَهمِ بِخَلافه ؛
آفريدگار متعال شبيه چيزى نيست و هيچ چيز به او شبيه نيست و هر آنچه كه در فكر آيد ذات احديت بالاتر از آن است .
اما صفت سوم :
عَن الالْسُنِ صفته
. واضح است توصيف و شرح ، نتيجهء فكر است . زبان آلتى براى بيان افكار است . وقتى فكرها كوتاه شد و آن چنان حقير گرديد كه افكار نوابغ بشر مانند فكر مورچه گرديد چگونه زبان را ياراى توصيف خواهد بود ؟ و كدام زبان ، با معرفتى بيشتر و فصاحتى بالاتر از معرفت و فصاحت رسول اكرم صلى الله عليه و آله خواهد بود كه فرمود :
لاأحصِي ثَناءً عَليْك أنتَ كَما أثنيتَ عَلى نَفسِك ؛
بارالها هرگز از عهده ثنا و حمد و وصف تو ، آنچنان ثنايى كه خود را ثنا فرمودهاى بر نمىآيم .
هامش
( 1 ) . علم اليقين ، ص 18 .