شرح
بحث مىكنيم .
الف : ملاك و مناط مفهوم « موافق » - تقريبا - اولويّت است يعنى : حكمى كه در منطوق ، ثابت شده به طريق اولى در مفهوم هم ثابت مىشود مانند قول خداوند متعال« فَلا تَقُلْ لَهُما أُفٍّ »، نسبت به والدين حتّى كلمهء « اف » هم نبايد گفت كه به مفهوم موافقت ، دالّ بر مراتب بالاتر است يعنى : ضرب و شتم آنها به طريق اولى حرام است .
نسبت به مفهوم موافق كه اساسش بر اولويّت ، استوار است همه اتّفاق دارند كه مىتواند مخصّص عام واقع شود و نكتهاش اين است كه مفهوم موافق ، همان منطوق به ضميمهء اولويت است يعنى از منطوق هم بالاتر است ، منطوق آن بر مرتبهء خفيّه ولى مفهومش بر مرتبهء روشن و واضح دلالت مىنمايد .
اگر نفس منطوق بتواند مخصّص واقع شود ، كأنّ منطوق به ضميمهء اولويّت به طريق اولى مىتواند مخصّص واقع شود - در مفهوم موافق ، مخالفى ديده نشده .
ب : اشكال در مفهوم مخالف است ، مفهوم مخالف ، آن است كه در سلب و ايجاب با منطوق مغايرت دارد مثلا مفهوم « إن جاءك زيد فاكرمه » اين است كه : ان لم يجئك فلا يجب اكرامه - فلا تكرمه .
سؤال : آيا مفهوم مخالف ، صلاحيّت مخصصيت دارد يا نه ؟
قبلا به ذكر يك مثال مىپردازيم : در يك آيه چنين آمده :« وَ لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ . . . »« 1 » در آيهء ديگر ، چنين آمده :« إِنْ جاءَكُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا » ،مفهومش اين است كه اگر عادلى خبرى براى شما بيان كرد آن را بپذيريد و تبيّن ننمائيد .
آيا مفهوم آيهء نبأ مىتواند مخصّص« وَ لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ »باشد به اين معنا
هامش
( 1 ) - الف : سورهء اسراء ، آيهء 36
ب : فرض كنيد آيهء مذكور ، مختص باب عقائد نباشد و در سائر موارد هم جريان پيدا كند .