شرح
انسان و متعجّب ، تساوى هست امّا اگر عنوان « متعجّب » منتفى شد آيا حكم هم منتفى مىشود يا نه - و همچنين در موردى كه وصف ، اعمّ مطلق است .
در تقريرات شيخ اعظم رحمه اللّه چنين آمده كه : دو فرض مذكور را نمىتوان داخل نزاع در باب مفهوم دانست زيرا بحث مزبور در موردى است كه موضوع - موصوف - باقى لكن وصف ، منتفى باشد مانند « اكرم رجلا عالما » كه اگر عنوان رجل ، محفوظ باشد امّا وصفش منتفى شود مىتوان بحث مفهوم را مطرح نمود امّا در موردى كه نسبت وصف و موصوف ، تساوى هست اگر وصف ، منتفى شود موصوف هم منتفى مىشود يا آنجائى كه وصف ، اعمّ از موصوف است چنانچه اعم ، منتفى شود اخص هم منتفى مىگردد - بخلاف العكس .
نتيجه : نزاع در باب مفهوم وصف در دو فرض مذكور ، جارى نيست .
مصنّف : كأنّ سؤال ما از شيخ اعظم رحمه اللّه اين است : در مطلبى كه شما از شافعيّه نقل كرديد بايد به اين نكته توجّه نمود كه : آنها از قضيّهء « فى الغنم السّائمة زكات » خواستهاند حكم « ابل معلوفه » را استفاده كنند درحالىكه بر ابل معلوفه نه وصف ، منطبق است نه موصوف . آرى اگر آنها مىخواستند از قضيّهء مذكور ، حكم غنم معلوفه را استفاده كنند تقريبا به نتيجهاى « 1 » كه ما مىخواهيم بگيريم ، ارتباط پيدا نمىكرد .
حال اگر ما از كلام شافعيّه استفاده كنيم كه آن فرض هم داخل محلّ نزاع هست « 2 » ، آن جائى هم كه وصف و موصوف ، مساوى باشند چه مانعى دارد داخل محلّ بحث بدانيم منتها نزاع در باب مفهوم ، مربوط به موردى مىشود كه وصف و موصوف ، هيچكدام تحقّق نداشته باشد و همچنين در موردى كه وصف ، اعمّ از موصوف است چه اشكالى دارد
هامش
( 1 ) - و استظهار .
( 2 ) - البته قبلا گفتيم كه كلام آنها صحيح نيست .