فصل : هل الغاية في القضيّة تدل على ارتفاع الحكم عمّا بعد الغاية بناء على دخول الغاية في المغيّى ، أو عنها و ما بعدها بناء على خروجها ، أو لا ، فيه خلاف ، و قد نسب الى المشهور الدّلالة على الارتفاع ، و الى جماعة منهم السيّد « 1 » و الشّيخ عدم الدّلالة عليه [ 1 ] .
شرح
مفهوم غايت
[ 1 ] - بحث ما در مفهوم غايت ، غير از آن نزاعى هست كه : آيا غايت ، داخل در مغيّا هست يا خارج از آن ، بحث مذكور ، يك نزاع منطوقى مىباشد و در پايان بحث فعلى دربارهاش صحبت مىكنيم . يادآورى : محلّ نزاع در بحث فعلى اين است كه : آيا اگر غايت ، داخل در مغيّا باشد صرف وجود غايت در قضيّهء غائيّه ، دالّ بر اين است كه حكم ، نسبت به « ما بعد الغاية » « 2 » منتفى هست يا منتفى نيست ؟ اگر غايت ، داخل در مغيّا باشد نزاع در باب مفهوم را نسبت به « ما بعد الغاية » مطرح مىكنيم . و همچنين اگر غايت ، خارج از مغيّا باشد ، نفس غايت و « ما بعد الغاية » - هر دو - محلّ بحث است كه آيا اشتمال قضيّه بر غايت حكم يا غايت موضوع ، دلالتى بر مفهوم دارد يا نه « 3 » ؟ آيا قضيّهء غائيّه ، دلالت بر مفهوم دارد يا نه ؟ « فيه خلاف » . به مشهور ، نسبت داده شده كه غايت ، دلالت بر مفهوم دارد و بههامش
( 1 ) - علم الهدى ابو القاسم على بن الحسين المشهور بالسيد المرتضى تولد سنة 355 ، حاز من الفضائل ما تفرد به ، له تصانيف مشهورة منها « الشافى » فى الامامة و « الذخيرة » و « الذريعة » و غيرها ، خلف بعد وفاته ثمانين الف مجلد من مقرواته و مصنفاته ، توفى لخمس بقين من شهر ربيع الاول سنة 436 ه الكنى و الالقاب 2 / 483 .
( 2 ) - يعنى : آنچه كه غايت برآن تطبيق نمىكند .
( 3 ) - پس مسألهء « مفهوم » ارتباطى به اين ندارد كه : آيا غايت ، داخل در مغيا هست يا نه .