و اما البراءة العقليّة : فلا يجوز إجراؤها إلا بعد الفحص و اليأس عن الظفر بالحجة على التكليف ، لما مرت « 1 » الإشارة إليه من عدم استقلال العقل بها إلا بعدهما [ 1 ] .
شرح
حال ، رعايت احتياط ، داراى « حسن » است زيرا با وجود روايت معتبر ، احتمال وجوب نماز جمعه از بين نمىرود و ممكن است در واقع و در لوح محفوظ نماز جمعه ، واجب باشد يا مثلا اگر دليل معتبر ظنّى دلالت بر جواز شرب تتن نمود ، درعينحال ، رعايت احتياط و ترك شرب تتن ، خوب است چون ممكن است از نظر واقع ، شرب تتن ، حرام شده باشد . اگر دليل و حجّت قطعى - نه ظنّ معتبر - بر نفى تكليف داشته باشيم ديگر موضوعى براى رعايت احتياط ، باقى نمىماند .
شرط جريان برائت عقلى
[ 1 ] - همانطور كه مىدانيد اصالة البراءة بر دو قسم است : 1 - برائت شرعى 2 - برائت عقلى . شرط جريان برائت عقلى اين است كه ما فحص و تحقيق نمائيم چنانچه بعد از فحص ، حجّت و دليلى بر تكليف نيافتيم در اين صورت مىتوانيم برائت عقلى جارى نمائيم زيرا حكم عقل به برائت در صورتى است كه بيان و دليلى از طرف شارع به ما نرسيده باشد لذا چنانچه به مظانّ وجود دليل و به كتاب وسائل الشّيعه و يا رسالهء عمليّه مراجعه نموده و دليلى بر تكليف پيدا نكرديم در اين فرض مىگوئيم عقل ، حكم مىكند كه عقاب بلابيان قبيح است .هامش
( 1 ) - در دليل چهارم از ادلّه اعتبار برائت ، ر . ك ايضاح الكفاية 4 / 473 .