شرح
اگر آثار حجّيّت بار نمىشود يعنى يقينا حجّت نيست پس چطور مىشود كه انسان هم شك در حجّيّت داشته باشد و هم يقين به عدم حجّيّت پيدا كند يعنى شك در حجّيّت با يقين به عدم حجّيّت چگونه جمع مىشود ؟
جواب : ما در مورد احكام تكليفى مراتبى را ذكر كرديم ، از جمله مرحلهء انشا ، مرحلهء فعليّت ، مرحلهء تنجز كه مرحله انشا مرحلهء جعل و قانونگذارى بود و علم و جهل هيچگونه دخالتى در اين مرتبه نداشت و مرحلهء فعليّت ، مرحلهء اجرا و پياده شدن قانون است كه مسائلى از قبيل علم ، جهل و نسيان مطرح مىشود و داراى احكامى است . لذا اگر حكمى بخواهد به مرحلهء تنجز برسد اگر انسان يقين به آن حكم پيدا نكند و حجّت شرعيّهاى برآن نداشته باشد به مرحلهء استحقاق عقوبت نمىرسد .
همانطور كه در احكام تكليفى مراتبى وجود دارد در خود اين حجّيّت ( حكم وضعى ) كه از مجعولات شرعيّه است مراتب و مراحلى از قبيل مرحلهء انشا و مرحلهء فعليّت وجود دارد .
مثال : فرض كنيد خداوند تبارك و تعالى در لوح محفوظ ، شهرت فتوائى را حجّت قرار داده است لكن شما هر قدر به ادلّه رجوع كرديد ، دليل روشن ، و بيان كافى بر حجّيّت شهرت فتوائى پيدا نكرديد و لذا شك در حجّيّت آن داريد اين حجّيّت مشكوكه در چه مرحلهاى است ؟
در مرحلهء انشا است يعنى نمىدانيد كه آيا خداوند شهرت فتوائى را به صورت جعل قانون حجّت قرار داده است يا نه .
اينجا اين سؤال پيش مىآيد كه آن آثار چهارگانه حجّيّت مربوط به كدام مرحله است ، آيا حجّيّت در مرحلهء انشا آن چهار اثر را دارد يا نه ؟
يعنى اگر خداوند چيزى را در لوح محفوظ حجّت قرار داد و لو اينكه من هم