شرح
هم اشتغال به نماز داشته باشد هم مشغول تطهير مسجد باشد « 1 » و گفتيم ازاله ، واجب اهم و صلات ، واجب مهم هست پس به مجرّدى كه آن مكلّف ، وارد مسجد و متوجّه شد كه آنجا متنجّس شده ، امر شارع - يجب عليك ازالة النّجاسة عن المسجد - متوجّه او شد و ترك يكى از ضدّين هم مقدّمهء وجود ضدّ ديگر است « 2 » و ازاله ، داراى مقدّماتى مىباشد كه يكى از آنها ترك الصلات هست ، مشهور در مقابل صاحب فصول مىگويند مقدّمهء واجب ، مطلقا واجب است بنابراين وقتى ازاله ، واجب شد ، ترك صلات هم واجب مىشود « 3 » پس لا محاله ، فعل صلات ، حرام است « 4 » و هنگامى كه فعل صلات حرام شد ، نتيجهاش اين است كه : اگر مكلّف ، ازاله را ترك و ابتداء نماز را اتيان كند ، طبق مبناى مشهور ، نمازش باطل است زيرا فعل صلات ، حرام و نهى در عبادت هم مقتضى فساد است « 5 » .
سؤال : طبق مبناى صاحب فصول ، حكم فرع مذكور چيست ؟
جواب : به نظر ايشان كه خصوص مقدمات موصله ، واجب است ، صلات ، محكوم به بطلان نيست بلكه صحيح مىباشد زيرا به عقيدهء صاحب فصول هم ازالهء نجاست - تطهير مسجد - واجب « 6 » مىباشد لكن تمام مقدّمات ، وجوب ندارد بلكه آن ترك نمازى واجب است كه بعد از آن ، ازاله ، تحقّق پيدا كند امّا اگر بعد از ترك صلات ، ازالهء نجاست ، محقّق نشود و ذى المقدّمه ، ترتّب پيدا نكند ، آن مقدّمه ، واجب نيست در فرع مذكور هم ترك
هامش
( 1 ) - تطهير مسجد و اتيان صلات درآنواحد - بدون فعل منافى با صلات - از محل بحث ما خارج است .
( 2 ) - فرض مسئله در صورتى است كه ترك احد الضدّين ، مقدّمهء فعل ضدّ ديگر باشد .
( 3 ) - و آن مكلّف ، قبل از ازاله نبايد نماز بخواند زيرا ترك صلات ، مقدّمهء ازالهء نجاست است و مقدّمهء واجب ، بنا بر قول مشهور ، مطلقا واجب است .
( 4 ) - اگر ترك شىء واجب شد ، نقيض ترك - فعل - حرام مىشود همانطور كه اگر فعل شىء واجب شد ، تركش حرام مىشود مثلا ترك نماز در مواقع عادى ، اتصاف به حرمت دارد .
( 5 ) - بديهى است كه اگر نهى - حرمت - متعلّق معاملات شود ، اقتضاى فساد ندارد كه در مباحث آينده ، درباره آن بحث خواهيم كرد .
( 6 ) - واجب اهم .