شرح
بگوئيم : در نماز و امثال آن واجب نفسى ، علاوه بر آثار و خواص مذكور ، يك عنوان « حسن » هم منطبق بر نفس صلات هست كه در كمال حسن مىباشد به نحوى كه اگر مكلّف ، آن را تحصيل كند ، عقل مستقلا حكم به استحقاق مدح فاعل آن مىكند و چنانچه كسى آن را ترك نمايد ، استحقاق مذمّت دارد البته عنوان مذكور ، مانند عنوان « احسان » نيست زيرا اگر كسى احسان و نيكى كند مورد ستايش قرار مىگيرد امّا چنانچه آن را ترك نمايد مورد مذمت ، واقع نمىشود به خلاف آن عنوان « حسن » كه در نماز وجود دارد كه فاعلش مستحقّ مدح و تاركش مستحقّ ذم است .
سؤال : انگيزه و داعى بر ايجاب صلات چيست ؟
جواب : محرّك بر ايجاب صلات ، همان عنوان « حسن » مىباشد البته آثار و خواصّ نماز ، مانند معراجيّت مؤمن و نهى از فحشا ، محرّك بر ايجاب نماز نبوده يعنى درعينحال كه آثار مذكور در كمال اهميّت و لازم التّحصيل است امّا در ايجاب نماز ، مدخليّت نداشته بلكه آن عنوان ، محرّك و انگيزهء ايجاب صلات بوده .
امّا در مورد وضو ، مطلب اينطور نيست يعنى دربارهء وضو يا اصلا آن عنوان « حسن » تحقّق ندارد و يا اگر وجود داشته باشد داعى بر وجوب وضو ، آن عنوان نبوده بلكه انگيزه بر ايجاب وضو ، امكان توصّل و رسيدن به نماز بوده .
پس فرض كنيد كه هم در صلات و هم در وضو ، دو جهت موجود است و در هريك از آن دو ، عنوان حسن لازم التّحصيل وجود دارد و هريك از آن دو ، خواص و آثارى دارند كه اثر وضو ، امكان توصّل به صلات است و اثر صلات هم معراجيّت مؤمن مىباشد و هر دو اثر ، لازم التّحصيل است امّا فرقشان در اين جهت است : چيزى كه در ايجاب وضو ، مدخليّت داشته همان آثار و خواصّ هست كه