شرح
جدائى و تفكيك حاصل مىشود و گويا استحالهاى تحقّق پيدا مىكند ، فرضا مولائى كه اكنون مىگويد « إن جاءك زيد فاكرمه » ، او الآن - قبل از مجىء زيد - انشاء ايجاب اكرام على تقدير المجيء مىكند امّا طبق بيان شما « 1 » « منشأ » كه عبارت از « وجوب » مىباشد بعد از مجىء زيد ، تحقّق پيدا مىكند امّا طبق نظر شيخ اعظم « 2 » هيچگونه تفكيكى بين انشا و منشأ لازم نمىآيد زيرا اكنون كه مولا انشاء وجوب مىكند ، وجوب هم الآن تحقّق پيدا مىكند امّا واجب ، قيد مجىء زيد است .
خلاصه : طبق بيان شيخ اعظم ، تفكيكى بين انشا و منشأ وجود ندارد ولى به عقيدهء مصنّف ، تفكيك ، بين انشا و منشأ لازم مىآيد .
جواب : لازم است دقّت كنيد كه « منشأ » - وجوب - چه خصوصيّتى دارد و در چه مواردى ، تفكيك بين انشا و منشأ لازم مىآيد .
اگر منشأ ، يك وجوب مطلق و بدون قيد باشد ، در اين صورت ، عدم تفكيك بين انشا و منشأ چنين است كه : بلافاصله بعد از انشاء مولا وجوب ، تحقّق پيدا كند و هيچگونه تفكيكى بين آن دو نباشد امّا در محلّ بحث - واجب مشروط - منشأ يك وجوب مطلق نيست بلكه معلّق و على تقدير المجيء مىباشد و معناى عدم تفكيك ، اين نيست كه به مجرّدى كه مولا جملهء « إن جاءك زيد فاكرمه » را بيان كرد ، بلافاصله ، وجوب ، تحقّق پيدا كند زيرا او وجوب مطلق را انشا نكرده بلكه وجوب على تقدير مجىء را انشا نموده و كأنّ چنين گفته است : « انّى اوجبت الاكرام و الوجوب معلّق على المجيء » و اگر بخواهيد تفكيكى بين انشا و منشأ ايجاد نشود بايد « وجوب » بعد المجيء ، تحقّق پيدا كند امّا اگر بعد از انشاء مولا - يعنى قبل از تحقّق مجىء زيد - « وجوب » ، تحقّق پيدا كند ، بين انشا و منشأ ، تفكيك لازم مىآيد زيرا مولا چنان وجوبى را انشا ننموده بلكه او وجوب على
هامش
( 1 ) - كه شرط را قيد وجوب مىدانيد نه واجب .
( 2 ) - كه شرط ، قيد واجب و مادّه است نه قيد هيئت و وجوب .