شرح
راجح يا مجاز مشهور پيدا كرده ، بديهى است كه مجاز مشهور ، آن است كه : لفظ به اندازهاى در غير معناى موضوع له استعمال شود كه شهرت استعمال پيدا كند و به مرحلهاى برسد كه وقتى انسان ، لفظ را بدون قرينه بشنود ، حالت ترديد برايش پيدا بشود و نداند كه آيا معناى حقيقى اراده شده يا معناى مجازى مشهور .
هيئت امر هم آنقدر در روايات در استحباب ، استعمال شده كه اگر امرى صادر شود و ندانيم كه مقصود از آن ، وجوب است يا استحباب ، به صرف اينكه معناى صيغهء امر ، وجوب است ، نمىتوان آن را بر وجوب حمل نمود ، و نتيجهء كلام صاحب معالم ، اين مىشود كه :
صيغهء امر درعينحال كه حقيقت در وجوب است لكن اثر عملى نمىتواند پيدا كند و اگر بخواهد وجوب را افاده نمايد ، محتاج به قرينه است تا مانع معناى مجازى مشهور شود .
مصنّف رحمه اللّه دو جواب در برابر كلام صاحب معالم بيان كردهاند :
الف : اينكه شما مىگوئيد صيغهء امر ، كثرت استعمال در ندب دارد آيا منظورتان اين است كه صيغهء امر در وجوب ، كثرت استعمال ندارد يا اينكه مقصود ، اين است كه هم در ندب و هم در وجوب كثرت استعمال دارد ؟
به عبارت ديگر ، شما كه در صدد اثبات استعمال صيغهء امر در ندب مىباشيد ، آيا در اين مقام هستيد كه بگوئيد صيغهء امر در وجوب ، قلّت استعمال دارد يا نه ؟
اگر بفرمائيد استعمال هيئت امر در وجوب ، قلّت استعمال دارد ، اين ادّعا را از شما نمىپذيريم بلكه صيغهء امر ، هم كثرت استعمال در وجوب دارد و هم در ندب ، يعنى صيغهء افعل ، پنجاه درصد در وجوب ، استعمال شده و پنجاه درصد از استعمالات آن در ندب است و اگر چنين چيزى باشد پاسخ ما اين است كه :
چنين كثرت استعمال ، ضربهاى بهمعناى حقيقى - وجوب - وارد نمىكند و اين امر ،