سؤال : آيا در دو قسم مذكور ، عنوان استعمال ، تحقّق دارد و مستعمل و مستعمل فيه داريم ؟
جواب : مصنّف « ره » فرمودهاند ممكن است گفته شود كه عنوان استعمال وجود ندارد زيرا در استعمال ، مستعمل و مستعمل فيه متغاير هستند ، حاكى و محكى عنه ، لفظ و معنا در ميان است - و لو اينكه معنا هم از سنخ لفظ باشد امّا دو عنوان متغاير مطرح است - امّا در محلّ بحث كه مىگوئيم « زيد لفظ » و از آن نوع زيد را - از هر متكلّمى صادر شود - اراده مىكنيم آيا لفظ ، معنا ، مستعمل و مستعمل فيه داريم ؟
ممكن است گفته شود خير ! اگر مستعمل و مستعمل فيه در ميان بود بايد اين زيد با ساير زيدها متغاير باشد - آنهم ساير زيدهائى كه نفس اين زيد را شامل مىشود زيرا نوع به حسب قاعده ، شامل خود اين زيد هم مىشود - آنوقت چگونه مىشود كه فردى بگويد اين زيد را در خودش و ساير زيدها استعمال كرديم در خودش و ساير زيدها عنوان استعمال در ميان نيست .
ما شخصى را بنام زيد - كه از من صادر شده - موضوع قرار داديم منتها شخصيّت و خصوصيّت را از آن القاء نموديم مثل اينكه گاهى شما مىگوئيد « زيد انسان » و شخص زيد را با تمام خصوصيّات فرديّه ، موضوع قرار مىدهيد امّا گاهى آن زيدى را كه موضوع قرار مىدهيد ، مشخّصات فرديّهاش را حذف مىكنيد كه در واقع چنين است بكر انسان ، خالد انسان و . . . كه ديگر موضوع قضيّه شما شخص زيد با تشخّصاتش نيست در محلّ بحث هم وقتى مىگوئيد « زيد لفظ » خصوصيّت صدورش را القاء مىكنيد و كانّ مىگوئيد طبيعت و نوع زيد داراى عنوان « لفظ » هست لذا نمىتوان گفت عنوان استعمال تحقّق دارد . در استعمال ، مستعمل و مستعمل فيه متغايرند ولى در محلّ بحث تغايرى نيست و نمىتوان گفت « زيد » را در خودش و در ساير زيدها استعمال
إيضاح الكفاية (فارسى) — صفحة 84
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٨٤