موضوع للطّبيعة ، و هي موضوعة لفردين منها أو معنيين ، كما هو أوضح من أن يخفى [ 1 ] .
شرح
[ 1 ] - سؤال : اگر در مورد لفظ تثنيه بخواهيم استعمال لفظ در اكثر از معنا فرض كنيم به چه كيفيّت است ؟
جواب : مصنّف « ره » فرمودهاند اگر از لفظ عينين - و امثال آن - دو فرد از عين جاريه و دو فرد از عين باكيه اراده كنيم در اين صورت ، لفظ را در اكثر از معنا استعمال نمودهايم ولى در اين صورت ، اشكالى متوجّه صاحب معالم مىشود كه :
3 : سؤال : آيا استعمال لفظ عينين به نحو مذكور ، عنوان حقيقت دارد يا مجاز .
جواب : صاحب معالم فرموده اگر لفظ تثنيه را در اكثر از معنا استعمال نمائيم عنوان حقيقت دارد امّا مرحوم آقاى آخوند فرمودهاند : استعمال مزبور ، حقيقى نيست زيرا :
شما - صاحب معالم - فرموديد قيد وحدت در موضوع له مفرد ، مدخليّت دارد لذا ، لازمهء بيان شما اين است كه ما بگوئيم :
واضع ، هيئت تثنيه را براى دو معنا يا دو فرد ، وضع كرده بهعبارت ديگر ، شما فرموديد مقصود از جملهء رأيت عينين ، رأيت عينا و عينا هست و در هريك از آن دو - عينا و عينا - قيد وحدت معتبر است يعنى عين اوّل به شرط الوحدة و عين دوّم هم به شرط الوحدة مىباشد بنابراين كسى حق ندارد موضوع له تثنيه را بيش از دو فرد بداند لذا لازمهء بيانى كه شما در لفظ مفرد داشتيد - كه قيد وحدت در موضوع له معتبر است - و فرموديد اگر كسى آن را در اكثر از معنا ، استعمال كند استعمالش مجازى و علاقهء آن جزء و كل است ، در تثنيه هم جارى است زيرا تثنيه هم براى دو معنا يا دو فرد وضع شده امّا شما « 1 » آن را در چهار فرد ، يعنى دو فرد از عين جاريه و دو فرد از عين باكيه استعمال كرديد بايد
هامش
( 1 ) - در مقام بيان اشكال ، چنين نسبتى به صاحب معالم مىدهيم - نگارنده -