ب . حق الناس : حق الناس سه نوع است : مالى ، غير مالى و آنچه اطلاع مردان از آن دشوار است .
1 . حق الناس مالى : حق الناس مالى ، مانند دين ، غصب ، عقدهاى معاوضى - همچون بيع ، اجاره ، مضاربه ، مساقات و صلح - ، رهن ، وصيّت ، جنايت موجب ديه - همچون جنايت از روى خطا يا شبه عمد - و نيز متعلق دعوا در صورتى كه مال يا مقصود از آن مال باشد ، با شهادت دو مرد عادل ، يا يك مرد و دو زن و يا يك مرد و قسم ثابت مىشود . 76
به قول مشهور ، حق الناس مالى با شهادت دو زن و قسم ثابت مىشود . بر اين قول ، ادعاى اجماع نيز شده است . 77 در ثبوت وقف با شهادت يك مرد و دو زن يا يك مرد و قسم ، اختلاف است . 78 حق الناس مالى با شهادت زن به تنهايى ( بدون مرد يا قسم ) اثبات نمىگردد . 79
2 . حق الناس غير مالى : حقوق الناسى كه مال يا مقصود از آن ، مال نباشد و براى مردان غالبا امكان آگاهى از آن وجود داشته باشد ، با شهادت دو مرد عادل ثابت مىگردد و شهادت زن مطلقا ؛ به تنهايى يا همراه مرد ، پذيرفته نيست ؛ 80 ليكن برخى كليّت اين قاعده را نپذيرفتهاند . 81
به قول مشهور ، طلاق ، خلع ، رؤيت هلال ، وكالت ، نسب و وصايت نيز تنها با شهادت دو مرد ثابت مىشود . 82 در اينكه عتق ( آزاد كردن برده ) ، قصاص و عقد نكاح با شهادت يك مرد و دو زن ثابت مىشود يا نه ، اختلاف است . 83 گروهى از فقها شهادت يك مرد و دو زن را در قتل موجب ثبوت ديه دانستهاند نه قصاص . 84
3 . آنچه اطلاع مردان بر آن دشوار است : آنچه غالباً آگاهى پيدا كردن مردان از آن دشوار است ، مانند ولادت ، بكارت ، بيوه بودن زن ، عيبهاى درونى زنان ، همچون رَتَق ( - - - ) رتق ) و قَرَن ( - - - ) قرن ) و نيز حيض و زنده به دنيا آمدن نوزاد ، با شهادت زنان به تنهايى و نيز به قول مشهور ، زنان با مردان و نيز مردان به تنهايى پذيرفته است ؛ 85 ليكن در قبول شهادت زنان به تنهايى در رضاع ( - - - ) رضاع ) اختلاف است . قول عدم قبول به اكثر فقها نسبت داده شده است . 86
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى) — صفحة 748
مساهمون: موسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت ( ع )
ص٧٤٨