در موارد پذيرش شهادت زنان به تنهايى ، تعداد شاهدان بنابر قول مشهور نبايد كمتر از چهار نفر باشد ، مگر در دو مورد : يكى وصيّت به مال و ديگرى ارث نوزادى كه زنده متولد شده و سپس مرده است . در اين دو مورد ، با شهادت يك زن ، يك چهارم ؛ دو زن ، دو چهارم ؛ سه زن ، سه چهارم و چهار زن تمامى مال وارث ثابت مىشود . 87 برخى قدما در اين قسم ، شهادت دو زن و با نبود دو زن ، شهادت يك زن را پذيرفتهاند . 88 از برخى آنان نقل شده كه شهادت قابله به تنهايى در ولادت و نيز زنده به دنيا آمدن نوزاد در صورت آزاد ، مسلمان و عادل بودن وى ، پذيرفته است . 89
شهادت تبرّعى : مراد از آن ، شهادت دادن بدون درخواست حاكم شرع است . شهادت تبرّعى بنابر قول مشهور در حق اللَّه پذيرفته است نه در حق الناس . در حقوق مشترك اختلاف است 90 ( - - - ) حق ) .
فسق شهود : چنانچه هر دو شاهد عادل ، پس از شهادت نزد حاكم ، فاسق شوند ، در صورتى كه عروض فسق بعد از صدور حكم باشد ، حكم به قوت خود باقى است و نقض نمىشود ؛ اما اگر قبل از صدور حكم باشد ، در صورتى كه متعلق شهادت حق اللَّه باشد ، شهادت رد مىشود و اگر حق الناس باشد ، در رد يا قبول شهادت ، اختلاف است . 91
مرگ ، بيهوشى و يا ديوانگى شهود قبل از حكم : هر گاه گواهان در فاصلهء بين شهادت نزد حاكم و صدور حكم ، بميرند يا ديوانه و يا بيهوش شوند ، حاكم بر پايهء شهادت آنان حكم را صادر مىكند و مرگ ، بيهوشى يا ديوانگى گواهان موجب رد شهادتشان نمىشود . 92
بازگشت گواهان از شهادت : هرگاه هر دو يا يكى از دو شاهد قبل از صدور حكم از شهادت خود بر گردند ، صدور حكم بر پايهء شهادت آنان منتفى مىگردد ؛ ليكن اگر رجوع پس از صدور و اجراى حكم و تلف شدن محكوم باشد ، حكم نقض نمىشود ؛ اما شاهدان ، ضامن مثل يا قيمت يا قصاص يا ديه و يا مانند آن كه بر اثر شهادت آنان تلف شده ، مىباشند .
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى) — صفحة 749
مساهمون: موسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت ( ع )
ص٧٤٩