تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى) — صفحة 702

مساهمون:

ص٧٠٢
خاستگاه اصول عملى بدين گونه است كه مشكوك يا حالت سابقى كه شارع آن را لحاظ كرده باشد ، دارد و يا ندارد . در صورت دوم ، تكليف يا مطلقا مجهول است ؛ يعنى حتى جنس تكليف ( الزامى يا غير الزامى بودن آن ) نيز معلوم نيست ، و يا به اجمال معلوم است . در فرض دوم يا احتياط ممكن است يا ممكن نيست . مورد نخست ( حالت سابق داشتن مشكوك ) مجراى استصحاب ( - - - ) استصحاب ) ، مورد دوم ( مجهول مطلق بودن تكليف ) مجراى اصل برائت ( - - - ) اصل برائت ) ، مورد سوم ( معلوم الحكم بودن مشكوك به اجمال با امكان احتياط ) مجراى اصل احتياط ( - - - ) اصل احتياط ) و مورد چهارم ( معلوم الحكم بودن مشكوك به اجمال با عدم امكان احتياط ) مجراى اصل تخيير ( - - - ) اصل تخيير ) است . 3 ب . بعد فقهى : براى تعيين وظيفهء مكلّف هنگام شك ، قواعد خاص بسيارى تحت عنوان « قواعد فقهى » وجود دارد و برخى فقها كتابهايى مستقل با همين عنوان نگاشته‌اند . تفاوت قواعد فقهى با اصول عملى - كه قواعدى اصولى است - آن است كه اصول عملى اختصاص به موضوعى يا بابى خاص از ابواب فقه ندارد ؛ بلكه در سرتاسر فقه در همهء موضوعات جريان دارد ، بر خلاف قواعد فقهى كه يا اختصاص به برخى ابواب دارد ، مانند قاعدهء طهارت ( - - - ) قاعدهء طهارت ) اختصاصى باب طهارت و قاعدهء ( - - - ) لاتعاد ) مختص باب صلات ، و يا به موضوعات معينى اختصاص دارد ؛ هرچند در تمامى يا بيشتر بابهاى فقه كاربرد دارد ، مانند قاعدهء لاضرر ( - - - ) لاضرر ) و لاحرج ( - - - ) قاعدهء نفى عسر و حرج ) كه هر چند در بيشتر يا تمامى ابواب فقه جريان دارند ، اما تنها در موضوع ضررى و حرجى 4 ( - - - ) قاعدهء فقهى ) . در سرتاسر فقه ، احكام خاص بسيارى در فرض شك در موضوعى خاص وجود دارد كه در عناوين مربوط بيان مىشود ، همانند احكام شك در نماز كه در شكيات نماز و احكام شك در طواف و سعى كه در عناوين طواف و سعى ذكر مىشود .