ارتكاز يعنى رسوخ و ثبوت مفهومى خاص در ذهن عقلا ( عرف عام ) يا متشرعه ( عرف خاص ) ( - - - ) ارتكاز ) . مراد از شرط ارتكازى شرط ثابت در اذهان عقلا در معاملات رايج ميان آنان است ، مانند معيوب نبودن كالا و بهاى آن در معامله يا تساوى عرفى آن دو از نظر ارزش مالى . عنوان ياد شده در كلمات معاصران و نيز قريب به عصر حاضر ، در باب معاملات رايج شده است .
شرط ارتكازى همچون شرط صريح و مطرح ضمن عقد ( - - - ) شرط ضمن عقد ) واجب الوفا است و تخلف از آن در جايى كه ثمن و مثمن از نظر قيمت مساوى نباشند ، موجب خيار غبن ( - - - ) خيار غبن ) و در جايى كه ثمن يا مثمن معيوب باشد ، موجب خيارعيب ( - - - ) خيارعيب ) مىگردد . 1
1 . مصباح الفقاهة 7 / 337 ؛ التنقيح ( الطهارة ) 1 / 329 ؛ مستند العروة ( الإجارة ) / 147 .
شرط اصولى
شرط اصولى آنچه از نبود آن نبود مشروط لازم بيايد .
شرط اصولى مقابل شرط فقهى ( - - - ) شرط فقهى ) عبارت است از چيزى كه نبودش نبود مشروط را در پى دارد ، بدون آنكه وجودش مستلزم وجود مشروط باشد . 1
( - - - ) شرط ) ( - - - ) شرط شرعى )
1 . عوائد الأيام / 128 .
شرط بنايى
شرط بنايى شرطى كه عقد مبتنى بر آن است .
شرط بنايى ، شرطى است كه در متن عقد ذكر نشده باشد ، ليكن طرفين ، عقد را مبنى بر آن بسته باشند . اين بنا مىتواند بر اساس توافق قبلى و يا ارتكاز عرفى و عقلايى باشد ( - - - ) شرط ارتكازى ) . عنوان ياد شده در كلمات معاصران در باب معاملات به كار رفته است . 1
( - - - ) شرط ضمن عقد )
1 . منية الطالب 2 / 222 و 3 / 107 ؛ مهذب الأحكام 19 / 53 و 17 / 235 و 18 / 49 - 50 ، 264 و 20 / 92 .