به شرط كننده « شارط » به كسى كه به نفع او شرط شده « مشروط له » ، به كسى كه به زيان او شرط شده و تعهد داده است « مشروط عليه » و به آنچه شرط شده « مشروط » گفته مىشود .
شروط ابتدايى : مراد شرايط در غير ضمن عقد است . در اينكه شرط - خواه به معناى الزام و التزام باشد يا ربط و پيوستگى - تنها ضمن عقد تحقق مىيابد و يا شروط ابتدايى را نيز دربر مىگيرد ، اختلاف است . بنابر قول نخست ، تعهدى كه ضمن عقد نيست شرط به شمار نمىرود ؛ هرچند به طور مجاز بر آن عنوان شرط اطلاق شود و در حقيقت چنين تعهدى وعده به شمار مىرود ؛ ليكن بنابر قول دوم ، اين نوع تعهد نيز مصداق شرط خواهد بود . 9
تفاوت شرط با مانع : شرط چيزى است كه وجودش در تكليف و يا مكلف به مؤثر است ، مانند استطاعت ( - - - ) استطاعت ) نسبت به حج و استقبال يا طهارت نسبت به نماز ؛ در حالى كه مانع چيزى است كه وجودش مزاحم تكليف و يا مكلف به است ، مانند حيض ( - - - ) حيض ) و يا اجزاء حيوان حرام گوشت نسبت به نماز 10 ( - - - ) مانع ) .
تفاوت شرط با سبب : جايگاه شرط در احكام تكليفى است ، مانند استطاعت نسبت به حج ؛ اما جايگاه سبب در احكام وضعى است ، مانند ملاقات با نجاست كه سبب نجس شدن ملاقات كننده مىشود و يا حيازت كه سبب ملكيت مىگردد . بدين جهت ، برخى تفاوت آن دو را در حدّ اصطلاح دانستهاند . 11
اقسام شرط : شرط به لحاظهاى مختلف تقسيماتى دارد . به لحاظ كاربرد آن در معاملات و غير آن به شرط فقهى و اصولى ؛ به لحاظ حكم كننده ( عقل ، شرع و عرف ) به آن به شرط عقلى ، شرعى و عرفى و به لحاظ عام و خاص بودن شرط ، به شروط عام و شروط خاص تقسيم مىشود ؛ چنان كه در معاملات به لحاظ متعلق شرط ، به شرط وصف ، شرط فعل و شرط نتيجه تقسيم مىگردد .
شرط شرعى به لحاظ تقدم زمان آن بر مشروط يا تقارنآن با مشروط و يا تأخر آن از مشروط به شرط متقدم ، مقارن و متأخر
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى) — صفحة 639
مساهمون: موسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت ( ع )
ص٦٣٩