زيرا ملاك ، طلوع واقعى فجر است و مشاهده يكى از راههاى علم به تحقق آن مىباشد و در نتيجه قابل مشاهده بودن موضوعيتى ندارد و از هر راهى كه بدان علم حاصل شود كفايت مىكند .
بحث فوق در كلمات قدما و متأخران مطرح نشده است . برخى معاصران و نيز بعضى ديگر از فقهاى قريب به اين عصر آن را مطرح كرده و قائل به قول نخست شدهاند ؛ 2 هرچند ساير معاصران آن را نپذيرفته و قائل به قول دوم شدهاند . 3
1 . الرسائل العشرة ( امام خمينى ) / 199 * 2 . مصباح الفقيه 9 / 134 ؛ الرسائل العشرة ( امام خمينى ) / 199 - 205 * 3 . التنقيح ( الصلاة ) 1 / 284 ؛ مجمع المسائل 1 / 127 ؛ توضيح المسائل مراجع 1 / 411 و 439 .
شبه عمد
شِبه عمد از اقسام جنايت .
جنايت به لحاظ قصد و عدم قصد آسيب رسانى ، به عمد ، شبه عمد و خطا تقسيم مىشود . جنايت عمدى عبارت است از جنايت فرد عاقل و بالغى كه قصد ارتكاب فعل و نيز آسيب ايجاد شده به سبب آن را داشته باشد . جنايت شبه عمد كه از آن به « شبه خطا » ، « عمد خطا » « خطاى عمد » ، « عمد شبيه خطا » و « خطاى شبيه عمد » نيز تعبير مىشود ، عبارت است از جنايت فرد عاقل و بالغى كه قصد ارتكاب فعل منجر به آسيب را داشته ، ليكن قصد آسيب زدن را نداشته است ، مانند اينكه استادى شاگرد خود را به قصد ادب كردن بزند و شاگرد به طور اتفاق بر اثر آن بميرد 1 ( - - - ) جنايت ) . از احكام آن در بابهاى ارث ، شهادات ، قصاص و ديات سخن گفتهاند .
حكم : جنايت شبه عمد يا موجب از بين رفتن عضو فرد آسيب ديده مىشود يا منفعت وى از قبيل بينايى و شنوايى و يا كشته شدن او . در هر سه صورت ، جنايت شبه عمد موجب ثبوت قصاص بر جانى نمىگردد ، بلكه ديه ثابت مىشود ( - - - ) ديات ) . در قتل شبه عمد كفاره نيز ثابت مىشود و كفارهء آن به قول مشهور مرتّب ( آزاد كردن برده و در صورت عدم امكان آن ، دو ماه پى در پى روزه گرفتن و با عدم امكان آن ، اطعام شصت فقير ) است ( - - - ) قتل ) .