شك كند كه آيا پيش از اين - قطع نظر از متعلق شك از افعال و ركعات - شكى بر او عارض شده يا نه ، به آن اعتنا نمىكند ؛ ليكن اگر شك كند كه پيش از اين ، در به جا آوردن فعلى مثلا سجده شك داشته يا نه ، بايد به احكام آن عمل كند ؛ بدين معنا كه قبل از گذشتن از محل تدارك ، آن را به جا آورد و پس از تجاوز از محل ، بدان اعتنا نكند . 9
2 . شك در سهو ؛ بدين معنا كه شك كند آيا سهوى بر او عارض شده است يا نه ؟ به اين شك نيز اعتنا نمىشود و آنچه در فرض پيشين بيان شده ؛ از عروض شك بعد از فراغ از نماز يا در اثنا ، بعد از تجاوز از محل يا قبل از تجاوز ، در اين فرض نيز مطرح است .
آيا حكم عدم التفات به شك در جايى كه اصل وقوع سهو يقينى ، اما متعلق آن مشكوك است ، جارى مىشود ؟ مانند آنكه مىداند از روى سهو سجدهاى را به جا نياورده ، ليكن ركعت آن را نمىداند ، يا مىداند سهوى عارض شده ، ليكن نمىداند آنچه ترك كرده ، سجده است يا قرائت ، يا آنكه بين سجده و تشهد يا ركوع و سجود يا ركوع و قرائت ترديد دارد . براى صورتها و فروض ياد شده ، تفاصيل و احكامى ذكر كردهاند كه در اين مختصر نمىگنجد . 10
3 . شك در موجَبِ شك ؛ بدين معنا كه در عمل واجب شده بر مكلّف به سبب شك ، همچون نماز احتياط شك كند . به اين شك نيز اعتنا نمىشود ؛ خواه شك در افعال باشد يا در شمار ركعتها . مراد از عدم اعتنا به شك در عدد ركعات ، بنا گذاشتن بر اكثر است . بنابر اين ، اگر در نماز احتياط دو ركعتى شك كند كه در ركعت اول است يا دوم ، بنا را بر ركعت دوم مىگذارد ، مگر آنكه بنا گذاشتن بر اكثر مستلزم بطلان نماز باشد ، كه در اين صورت بنا را بر اقل مىگذارد ، مانند شك بين يك و دو در نماز احتياط يك ركعتى ، و مراد از عدم اعتنا به شك در افعال ، بنا گذاشتن بر انجام گرفتن آن است . حكم دو سجدهء سهو نيز كه به سبب شك واجب شده همين است و به شك عارض در آن ؛ اعم از شك در شمار سجده و افعال آن ، اعتنا نمىشود . 11
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى) — صفحة 562
مساهمون: موسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت ( ع )
ص٥٦٢