تفاوت آن با نسيان آن است كه در سهو - چنان كه گذشت - صورت علمى شىء تنها از قوهء ذاكره محو مىشود ، نه از خزانهء حافظه ؛ اما در نسيان ، صورت علمى شىء از خزانهء حافظه نيز محو مىشود و تنها با يادگيرى مجدد و يا مراجعه ، در ذهن حاضر مىشود و نه با تذكر اجمالى و تأمل . در حقيقت ، سهو حالت متوسط ميان تذكر و نسيان است . 2 البته در فقه ، وقتى از سهو سخن گفته مىشود ، نسيان را هم دربر مىگيرد ، چه آنكه كاربرد سهو ، معمولا در برابر عمد است ؛ يعنى جايى كه فرد متذكر است و با توجه و تذكر عملى را انجام مىدهد يا ترك مىكند ؛ بر خلاف سهو كه منشأ فعل يا ترك عمل ، غفلت يا فراموشى است .
تفاوت سهو با شك نيز روشن است . شك عبارت است از تساوى دو طرف احتمال . منشأ تردد و تساوى احتمال مىتواند سهو و نسيان باشد . بنابر اين ، سهو از اسباب شك است ؛ بدين جهت - از باب ناميدن مسبّب به اسم سبب - سهو بر شك نيز اطلاق شده است ؛ 3 به عنوان مثال ، مراد از سهو در اين سخن : « با غلبهء ظن ، حكمى براى سهو نيست » شك است ؛ 4 چنان كه مراد از آن در اين جمله : « در صورت كثرت سهو حكمى براى آن نيست » يا شك است و يا اعم از سهو و شك . 5 از احكام عنوان ياد شده در باب صلات سخن گفتهاند .
اخلال به واجبات از روى سهو : اخلال به واجبات ركنى نماز ، همچون نيّت ، تكبيرة الإحرام و ركوع ، از روى عمد يا سهو موجب بطلان نماز است . اخلال به واجبات غير ركنى از روى سهو در برخى موارد ، خدشهاى در صحت نماز وارد نمىكند ( - - - ) خلل در نماز ) و نماز بدون تدارك آن صحيح است و در برخى موارد ، صحّت نماز منوط به تدارك آن واجب و يا تدارك توأم با سجدهء سهو ( - - - ) سجدهء سهو ) است . 6
چنان كه بر شك در نماز كه از آن به سهو نيز تعبير شده و نيز بر سهو در ديگر اعمال عبادى ، همچون روزه و حج احكامى مترتب است كه در عناوين مربوط مطرح خواهد شد .
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى) — صفحة 560
مساهمون: موسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت ( ع )
ص٥٦٠