سهو در سهو : در بعضى روايات وارد در سهو نماز آمده است : « لا سَهوَ فى سَهوٍ ؛ در سهو سهوى نيست » . 7 مفاد آن اين است كه سهو در سهو قابل اعتنا نيست و اثرى بر آن مترتب نمىباشد .
در اينكه مراد از اين جمله چيست احتمالات بسيارى مطرح شده كه مهمترين آنها هشت احتمال است . منشأ اين احتمالات اين است كه مراد از هر يك از دو سهو در جملهء ياد شده يا شك است يا معناى خاص آن كه گذشت . بنابر اين چهار صورت به دست مىآيد ؛ زيرا مراد از هر دو يا شك است و يا سهو به معناى خاص و يا مراد از يكى ، سهو به معناى خاص و ديگرى شك مىباشد . همچنين مراد از سهو دوم ، يا خود سهو است كه منشأ آثار است و از آن به « موجِب » تعبير مىشود و يا آثار سهو ، همچون نماز احتياط ( - - - ) نماز احتياط ) و سجدهء سهو كه از آن به « موجَب » تعبير مىگردد . حاصل ضرب چهار احتمال نخست در اين دو احتمال اخير ، هشت احتمال زير خواهد بود .
1 . شك در پيدايى شك ؛ بدين معنا كه فرد شك كند در اينكه آيا شك كرده است يا نه ؟ به چنين شكى اعتنا نمىشود . برخى گفتهاند : عدم اعتنا به اين شك در صورتى است كه بعد از فراغ از نماز باشد ؛ خواه شك در اجزا و افعال نماز باشد يا در عدد ركعات . همچنين است اگر چنين شكى در اثناى نماز ، در افعال آن ، پس از دخول در فعلى ديگر پيدا شود ، مانند اينكه در حال ايستادن شك كند كه آيا پيش از آن در به جا آوردن سجود شك داشته است يا نه ؟ اگر شك ياد شده در اثناى نماز ، در عدد ركعتها پيدا شود ، مانند اينكه در حال نشستن شك كند كه آيا در حالت نشستهء پيشين ، بين دو و چهار شك كرده بود - تا ركعتى كه به جا آورده ، موجب بطلان نماز گردد ؛ چون بايد بنا را بر چهار مىگذاشت و نماز را تمام مىكرد - يا نه ؟ به اين شك نيز اعتنا نمىشود . 8
برخى گفتهاند : مراد فقها از شك در شك ، شك مطلق است نه مقيد به سجده يا تشهد و يا ركعت . بنابر اين ، اگر كسى
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى) — صفحة 561
مساهمون: موسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت ( ع )
ص٥٦١