ليكن در اينكه در اين صورت ، زمين از ملك صاحبانش خارج شده و به ملك عموم مسلمانان در مىآيد يا نه ، اختلاف است . بنابر قول دوم ، بهاى زمين به صاحبانش پرداخت مىگردد ، 3 بر خلاف قول نخست كه مالكان زمين مستحق اجرتى نخواهند بود . 4
1 . المقنعة / 274 ؛ إشارة السبق / 145 ؛ إرشاد الأذهان 1 / 348 ؛ تحرير الأحكام 4 / 481 - 482 ؛ مجمع الفائدة 7 / 485 - 486 ؛ جواهر الكلام 21 / 175 * 2 . المقنعة / 274 ؛ المبسوط 1 / 235 ؛ الدروس الشرعية 2 / 40 * 3 . المبسوط 1 / 235 ؛ قواعد الأحكام 1 / 494 ؛ جواهر الكلام 21 / 176 - 181 * 4 . المهذب 1 / 181 - 182 ؛ الوسيلة / 132 .
زمين عشريّه
زمين عشريّه زمينى كه ده يك محصول آن به عنوان زكات پرداخت مىشود .
زمين عشريه در برابر زمين خراجى ( - - - ) زمين خراجى ) و زمين ذمّى ( - - - ) زمين صلح ) بر زمينى اطلاق مىگردد كه يك دهم محصول آن از غلات چهار گانه ( گندم ، جو ، كشمش و خرما ) در صورت رسيدن به حدّ نصاب و داشتن ساير شرايط ، به عنوان زكات پرداخت مىگردد ( - - - ) زكات ) .
زمين عشريه هم زمينهايى را دربر مىگيرد كه مسلمانان آنها را احيا كردهاند ( - - - ) احياء موات ) و هم زمينهايى را كه متعلق به كفّار بوده و صاحبان آنها اسلام آوردهاند . 1 البته گاهى زمين غير عشريه تبديل به زمين عشريه مىشود ، مانند زمينى كه با كافرى بر بقاى آن در ملك وى در ازاى پرداخت بخشى از محصول آن به عنوان جزيه ( - - - ) جزيه ) مصالحه شده است كه با مسلمان شدن صاحب آن ، زمين ذمّى تبديل به زمين عشريه مىگردد . 2 چنان كه گاهى زمين عشريه تبديل به زمين خراجى مىشود ، مانند زمين آبادى كه صاحب آن پس از پذيرش اسلام از روى ميل و رغبت ، آن را رها كرده تا به ويرانى گراييده است . از عنوان ياد شده در باب زكات سخن گفتهاند .
از برخى قدما ، وجوب زكات در محصولات پيمانهاىِ زمينهاى عشريه ، مانند برنج ، ذرت ، عدس و ساير حبوبات و نيز زيتون و روغن زيتون به عمل آمده و عسل گرفته شده از زمين عشريه نقل شده است . 3