1 . وسائل الشيعة 9 / 343 - 344 * 2 . المهذب 1 / 174 - 175 * 3 . منتهى المطلب 8 / 459 * 4 . كشف الغطاء 4 / 404 ؛ الحدائق الناضرة 18 / 309 - 310 * 5 . جواهر الكلام 20 / 103 .
ريا
ريا تظاهر كردن به كار نيك .
ريا عبارت است از ظاهر سازى و تظاهر به عمل نيك ، بدون آنكه غرض اصلى انجام دادن آن باشد ؛ بلكه مقصود ، نمودن آن به ديگران به منظور پاكدامن و نيكوكار جلوه دادن خويش باشد ، در حالى كه در واقع چنين نيست . ريا در عبادت با انجام دادن عبادت براى غير خدا به قصد خود نمايى و نشان دادن آن به مردم تحقق مىيابد . مقابل آن اخلاص ( - - - ) اخلاص ) قرار دارد . از احكام آن در باب صلات سخن گفتهاند .
حكم : اخلاص شرط صحّت عبادت و ريا در آن حرام 1 و موجب بطلان عمل است . 2 بطلان عبادت با ريا چند گونه متصور است :
1 . عبادت تنها به قصد خودنمايى و نشان دادن به ديگران انجام گيرد .
2 . عبادت هم به قصد امتثال امر خدا و هم به قصد خودنمايى انجام گيرد ؛ بدين گونه كه هريك از ريا و امتثال در عبادت دخيل باشد و محرّك عبادت كننده هر دو امر ، توأمان باشد .
3 . هريك از ريا و امتثال امر ، انگيزهاى مستقل براى عبادت باشد ؛ به گونهاى كه هر كدام بدون ضميمهء ديگرى براى صدور عبادت از فرد كافى باشد ؛ هرچند هر دو در عبادتى جمع شدهاند .
4 . امتثال ، انگيزهاى مستقل باشد ؛ به گونهاى كه به تنهايى در صدور عبادت از فرد كافى باشد ؛ ليكن ريا انگيزهاى تبعى باشد ؛ به گونهاى كه به تنهايى محرّك شخص بر عبادت نگردد .
قول به عدم بطلان در دو صورت آخر به سيد مرتضى از قدما نسبت داده شده است . 3
در بطلان عبادت به ريا فرقى بين ريا در تمامى عبادت يا جزئى از آن ، اعم از اجزاى واجب و مستحب نيست . 4 برخى ، ريا در جزء مستحب ، مانند قنوت را موجب بطلان عبادت ندانستهاند . 5