آن به تفصيل در اين باب سخن گفتهاند ؛ هرچند برخى از احكام آن در بابهايى نظير طهارت ، صلات ، تجارت و نكاح نيز مطرح شده است .
حكم : اصل اوّلى در خوردنيها اباحه و حلّيت است ؛ بدين معنا كه خوردنيهايى كه حرمت آنها در شرع مقدس معلوم نيست و از ناحيهء شارع دليلى كه بيانگر حرمت آنها باشد به ما نرسيده ، حلال است . در مقابل ، خوردنيهاى نجس يا خبيث و يا زيان آور براى بدن ، حرام است .
اقسام : خوردنيها به لحاظ جنس به سه نوع كلى تقسيم مىشوند : حيوانات ، گياهان و جمادات كه به مهمترين احكام آنها اشاره مىكنيم .
الف . حيوانات : حيوانات يا دريايىاند يا غيردريايى . غير دريايى نيز به پرندگان ، چارپايان و حشرات تقسيم مىشوند .
هرچند اصل اوّلى در حيوانات - همچون ساير خوردنيها - اباحه و حلّيت است ؛ ليكن در خصوص آنها اصل عدم تذكيه نيز وجود دارد و همين امر ، منشأ اختلاف شده كه در موارد شك در حلّيت و حرمت حيوانى ، به جهت شك در قابليت آن براى تذكيه ( - - ) تذكيه ) آيا به اصل اباحه رجوع و در نتيجه به حلال گوشت بودن حيوان مشكوك حكم مىشود ، يا به اصل عدم تذكيه رجوع و حكم به حرام گوشت بودن آن مىگردد « 1 » ( - - ) حيوان ) .
1 . حيوانات دريايى : به قول مشهور ، انواع حيوان دريايى جز ماهى و ميگو حرام گوشت است ؛ بلكه بر آن ادعاى اجماع شده است . « 2 » ماهى نيز اگر فلس ( پولك ) داشته باشد ، حلال و گرنه بنابر مشهور حرام است . « 3 »
2 . حيوانات غير دريايى :
1 - 2 . پرندگان : از پرندگان ، چنگال داران ، مانند عقاب « 4 » و مسخ شدگان ( - - ) مسوخ ) ، همچون طاووس ، « 5 » غير خوردنىاند . در موارد شك در خوردنى يا غير خوردنى بودن پرندهاى به نشانههاى تعيين شده ، يعنى مقدار بال زدن و داشتن چينه دان يا سنگ دان يا خارِ پشت پا رجوع مىشود ( - - ) پرنده ) .
2 - 2 . چارپايان : از اين نوع ، درندگان
هامش
( 1 ) عوائد الايّام / 608 - 611 ؛ جواهر الكلام 36 / 305 و 308 .
( 2 ) جواهر الكلام 36 / 241 و 250 ؛ مستند الشيعة 15 / 59 و 94 .
( 3 ) جواهر الكلام 36 / 243 .
( 4 ) 298 .
( 5 ) مستند الشيعة 15 / 74 .