بنابر تصريح بعضى ، باغيان ( خروج كنندگان بر امام عليه السّلام ) در حكم ياد شده ملحق به كافرانند . بنابر اين ، پرداخت خمس اموال به دست آمده از ايشان در حال جنگ ، واجب است . اين قول به اكثر فقها نسبت داده شده است . در مقابل ، برخى آن را نپذيرفتهاند « 7 » ( - - ) غنيمت ) .
2 . معدن : خمس آنچه از معدن استخراج مىشود پس از كسر هزينههاى استخراج ، واجب است . در اينكه رسيدن به حدّ نصاب لازم است يا نه و نيز بنابر قول نخست ، آيا نصاب آن بيست دينار است يا يك دينار ؟ اختلاف است . مشهور متأخران نصاب را يك دينار دانستهاند . « 8 »
در وجوب خمس معدن ، تفاوتى بين انواع آن نيست ؛ « 9 » ليكن برخى در وجوب خمس در مثل معدن آهك ، نوره و سنگ آسيا به جهت شك در صدق عنوان معدن بر آنها ترديد كردهاند « 10 » ( - - ) معدن ) .
3 . گنج : گنج عبارت است از مال منقولى كه در دل زمين يا كوه يا ديوار و يا درخت پنهان مىكنند و در عرف به آن گنج مىگويند . در اينكه گنج اختصاص به طلاى مسكوك ( درهم و دينار ) دارد يا غير آن از آنچه مال محسوب مىشود را نيز در بر مىگيرد ، اختلاف است . « 11 »
وجوب خمس در گنج منوط به رسيدن آن به حدّ نصاب است . نصاب آن در طلا بيست دينار و در نقره دويست درهم و در غير آن دو ، معادل ارزشى يكى از دو نصاب ياد شده است . « 12 »
گنج پيدا شده در سرزمين كفّار متعلّق خمس است ؛ خواه اثر اسلام ( - - ) اثر اسلام ) بر آن باشد يا نباشد ، همچنين گنج پيدا شده در سرزمين اسلام در صورتى كه اثر اسلام بر آن نباشد . امّا با وجود اثر اسلام آيا حكم گنج را دارد يا لقطه ( - - ) لقطه ) به شمار مىرود ؟ اختلاف است . بنابر قول اوّل ، گنج يافت شده پس از اخراج خمس ، از آنِ يابنده خواهد بود ؛ امّا بنابر قول دوم ، احكام لقطه - همچون تعريف به مدت يك سال - بر آن جارى است .
گنجى كه در ملك يابنده پيدا شده ، پس از اخراج خمس ، مال او است ، به شرط آنكه ملك را با احيا ( - - ) احياء موات ) مالك شده باشد . البته اگر اثر
هامش
( 7 ) 324 ؛ جواهر الكلام 16 / 13 .
( 8 ) الحدائق الناضرة 12 / 328 - 331 ؛ جواهر الكلام 16 / 18 - 19 .
( 9 ) جواهر الكلام 16 / 16 .
( 10 ) مدارك الاحكام 5 / 364 .
( 11 ) . جواهر الكلام 16 / 24 - 26 ؛ العروة الوثقى 4 / 245 ؛ مستمسك العروة 9 / 468 - 469 .
( 12 ) الحدائق الناضرة 12 / 332 ؛ جواهر الكلام 16 / 26 - 27 .