غلبهء آن و قرار نگرفتن پيشانى به مقدار لازم روى برگ ، سجده باطل است . « 1 »
خمس
خُمس : يك پنجم حقّ ثابت در اموال انسان .
خمس عبارت است از ثبوت حقّى به مقدار يك پنجم در اموال انسان كه خداوند براى خود ، رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله ، امامان معصوم عليهم السّلام و - به جاى صدقه و زكات - براى مستحقان از بنى هاشم ، بر بندگان واجب كرده است .
عنوان خمس در قرآن كريم به كار رفته و در فقه بابى مستقل بدان اختصاص يافته كه احكام آن به تفصيل در اين باب آمده است .
متعلّق خمس : اموالى كه خمس به آنها تعلّق مىگيرد هفت چيز است .
انحصار متعلّق خمس در اين هفت چيز بر حسب استقراء و تفحّص در ادّلهء شرعى است . « 1 » البته عنوان « غنيمت » كه در قرآن كريم متعلّق خمس قرار داده شده به لحاظ مفهومى شامل تمامى هفت چيز مىشود ؛ از اين رو ، گفتهاند : همهء هفت مورد مندرج در غنيمت است . « 2 » اين هفت عنوان عبارتند از :
1 . غنايم جنگى : غنايم جنگىِ به دست آمده از كافر حربى ( - - ) اهل حرب ) در صورتى كه جنگ با اذن امام يا نايب خاص ايشان رخ داده باشد ، متعلّق خمس است و پس از اخراج خمس آن ، باقى مانده بين رزمندگان تقسيم مىشود . و اگر جنگ بدون اذن امام باشد ، همهء غنايم از آنِ امام عليه السّلام است .
در وجوب خمس غنايم تفاوتى بين اموال منقول و غير منقول نيست . « 3 » برخى در وجوب خمس در اموال غير منقول از غنايم اشكال كرده و آن را محدود به اموال منقول دانستهاند . « 4 » برخى ، خمس غنايم را پس از كسر هزينههاى نگهدارى ، حمل و نقل ، چرانيدن و مانند آن واجب دانستهاند . « 5 » چنان كه برخى آن را پس از اخراج سَلَب ( - - ) سلب ) رَضخ ( - - ) رضخ ) و آنچه امام عليه السّلام به عنوان مال الجعاله براى انجام دادن كارى در راستاى مصالح مسلمانان تعيين مىكند ، واجب دانستهاند . « 6 »
هامش
( 1 ) جواهر الكلام 8 / 422 - 423 .
1 جواهر الكلام 16 / 5 .
2 البيان / 341 .
3 جواهر الكلام 16 / 5 - 11 .
4 الحدائق الناضرة 12 / 324 - 327 .
5 جواهر الكلام 16 / 9 - 10 .
6 الحدائق الناضرة 12 / 327 .