خمر
خَمر : شراب تهيّه شده از آب انگور / هر مايع مست كننده .
در اينكه خمر بر هر مايع مست كننده اطلاق مىشود يا خصوص شرابى كه از آب انگور گرفته مىشود ، ميان لغويان اختلاف است . برخى با استناد به اينكه هنگام نزول آيهء تحريم خمر ، در مدينه شراب انگور نبوده بلكه شراب خرما بوده ، قول نخست را برگزيدهاند . « 1 »
فقها نيز به تبع لغويان در معناى خمر اختلاف كردهاند . برخى ، آن را به شراب انگور تعريف كرده و عطف « مُسكر » را بر « خمر » در بعضى روايات و نيز كلمات فقها دليل مغايرت آن دو با يكديگر دانستهاند . قول ياد شده منسوب به مشهور فقها است . « 2 » در مقابل ، برخى با استناد به كلام اهل لغت و بعضى روايات - كه هر مسكرى را خمر دانسته - خمر را به معناى عام تعريف كردهاند كه همهء مسكرات را در بر مىگيرد . « 3 » برخى از اينان افزودهاند : حتّى اگر معناى لغوى خمر عام نباشد ، كاربرد خمر در معناى عام حقيقت شرعى ( - - ) حقيقت شرعى ) است . « 4 » البته اختلاف ياد شده در گسترهء مفهوم خمر ، تأثيرى در احكام مترتّب بر آن - به لحاظ مست كننده بودن - ندارد ، زيرا فقها احكام خمر به معناى خاص را به ديگر مسكرات نيز تعميم دادهاند ، گرچه اطلاق رايج اين واژه در كلمات آنان همان مفهوم خاص است ؛ بدين جهت معمولا پس از ذكر خمر ، مسكر را به آن عطف مىكنند و يا پس از بيان حكم خمر ، ديگر مسكرات را در حكم ، ملحق به خمر مىدانند . از اين عنوان در بسيارى از بابها از قبيل طهارت ، صلات ، جهاد ، تجارت ، رهن ، نكاح ، اطعمه و اشربه ، غصب ، شهادات و حدود سخن گفتهاند كه به مهمترين احكام آن اشاره مىشود .
طهارت : بنابر قول مشهور ، هر مايع مست كنندهاى كه مايع بودن آن عارضى نباشد بلكه در اصل مايع باشد نجس است . « 5 » اگر مايع مست كنندهاى در چاه آبى بريزد ، تطهير آن منوط به كشيدن تمامى آب چاه است و در صورت عدم امكان يا دشوار بودن آن ، چهار نفر مرد به
هامش
( 1 ) لسان العرب ؛ القاموس المحيط ؛ مجمع البحرين / واژهء « خمر » .
( 2 ) الرسائل الفقهية ( بهبهانى ) / 79 ، 93 - 94 ؛ معالم الدين ( قسم الفقه ) 2 / 508 ؛ كتاب الطهارة ( امام خمينى ) 3 / 263 - 264 .
( 3 ) الحدائق الناضرة 5 / 112 - 117 ؛ جواهر الكلام 6 / 5 - 6 .
( 4 ) الحدائق الناضرة 5 / 112 - 115 .
( 5 ) جواهر الكلام 6 / 11 ؛ الحدائق الناضرة 5 / 117 .