خطا در ارتكاب محرّمات احرام : ارتكاب محرّمات احرام ( - - ) احرام ) از روى خطا موجب ثبوت كفّاره نيست ، مگر صيد كه بنابر قول مشهور ، كفّاره در آن مطلقا ثابت است ، هرچند از روى خطا صورت گرفته باشد . « 4 »
خطا در اتلاف : اتلاف مال ديگرى موجب ثبوت ضمان است ( - - ) اتلاف ) ؛ خواه از روى عمد باشد يا خطا ( - - ) قاعدهء اتلاف ) .
خطا در شكار : اگر كسى سگ شكارى خود را براى شكار حيوانى معيّن بفرستد ، امّا سگ حيوانى ديگر را شكار كند يا شكارچى به قصد شكار حيوانى معيّن تير پرتاب كند ، ليكن تير به حيوانى ديگر اصابت نمايد ، در هر دو صورت شكار حلال است ؛ امّا اگر بدون قصد شكار تيرى پرتاب كند و به طور اتفاق به حيوانى بخورد و آن را بكشد ، صيد حرام است . « 5 »
خطا در استقبال : حيوانى كه از روى خطا يا فراموشى روبه قبله ذبح نشده ، حلال است ( - - ) ذبح ) .
خطا در قضاوت : مستحب است قاضى هنگام صدور حكم بعض عالمان را به دادگاه فراخواند تا در صورت صدور حكم خطايى او را بر اشتباه خويش آگاه سازند . « 6 »
حاكمى كه مىخواهد حكم صادر شده از سوى حاكمى ديگر را اجرا كند ، در صورت علم به خطاى حاكم نخست در صدور حكم ، بر او واجب است آن را ابطال كند ، همچنين است اگر حاكم پس از صدور حكم خود متوجه خطا بودن آن گردد . آيا بر حاكم دوم - در صورت عدم علم به صحّت يا فساد حكم حاكم اوّل - بررسى حكم صادر شده از سوى حاكم نخست براى دستيابى به صحّت و فساد آن ، واجب است يا نه ؟ مسئله اختلافى است « 7 » ( - - ) تجديد نظر ) .
از ديگر موارد خطا در حكم اين است كه بعد از صدور حكم ، محرز شود گواهان شهادت دروغ دادهاند يا خود گواهان از شهادت خود بر گردند . « 8 »
در مواردى كه منشأ خطاى حاكم در صدور حكم ، كوتاهى وى نباشد ، زيان و خسارت وارد شده از اين ناحيه از بيت المال جبران مىشود « 9 » ( - - ) بيت المال ) .
هامش
( 4 ) جواهر الكلام 20 / 438 - 439 .
( 5 ) 36 / 45 .
( 6 ) . 40 / 77 .
( 7 ) 93 - 94 .
( 8 ) 41 / 230 .
( 9 ) 40 / 79 .