در مسائل حقوقى و كيفرى دست نوشته ، اعتبارى ندارد ، مگر آنكه از قراينى براى قاضى علم به صحّت مضمون آن حاصل شود . از اين رو ، بر نوشتهاى كه به عنوان وصيّت از ميّتى پيدا شود ، اثرى مترتّب نمىگردد ، مگر آنكه از طريقى براى قاضى علم به درستى آن پيدا شود . « 4 » همچنين حكمى كه به صورت دست نوشته ، توسط قاضىاى براى اجرا به قاضىاى ديگر اعلام مىشود فاقد اعتبار است ، مگر آنكه قاضى دوم با قراينى علم به صدور آن از قاضى نخست پيدا كند « 5 » ( - - ) انحاء حكم ) . كسى نمىتواند بر رخدادى كه آن را به ياد ندارد ، صرفاً با تكيه بر نوشته و مهر و امضاى خود شهادت دهد مگر آنكه شخص عادل ديگرى او را تأييد كند و مدّعى نيز فردى مطمئن باشد ، كه در اين صورت ، گروهى ، شهادت دادن بر پايهء نوشته و امضا را نافذ دانستهاند ، هرچند شهادت دهنده ، اصل رخداد را به ياد نداشته باشد . « 6 »
( - - ) نوشتن )
خطا
خطا : ارتكاب عملى بدون قصد / گناه ( - - ) گناه ) .
تفاوت خطا به معناى نخست با سهو ، فراموشى و غفلت در اين است كه متعلّق خطا فعل خارجى است ؛ در حالى كه سهو و مانند آن به نفس آدمى تعلّق مىگيرد .
البته سهو ، نسيان و غفلت از اسباب خطا به شمار مىروند . از احكام خطا در بابهاى بسيارى نظير اجتهاد و تقليد ، طهارت ، صلات ، صوم ، حج ، صيد و ذباحه ، قضاء ، شهادات و ديات سخن گفتهاند .
حكم تكليفى : كارى كه از روى خطا انجام مىگيرد بخشوده است و خطا كار بر آن مؤاخذه نمىشود ؛ خواه در ارتباط با خود فرد باشد ، مانند آنكه شراب را به گمان آب بودن بنوشد ، يا در ارتباط با ديگرى ، مثل اينكه به اشتباه در مال كسى تصرّف كند ( - - ) حديث رفع ) .
هامش
( 4 ) العروة الوثقى 5 / 670 ؛ مستمسك العروة 14 / 578 .
( 5 ) جواهر الكلام 40 / 303 ؛ العروة الوثقى [ تكملة ] 3 / 27 .
( 6 ) مستند الشيعة 18 / 347 .