مگر موضوعاتى كه به دليلى خاص استثنا شده باشند . ليكن گروهى قائل به حجيت آن در همهء موضوعات - جز موارد استثنا شده همچون دعاوى - هستند . « 3 »
3 . خبر صاحب يد ( ذواليد ) : مراد از يد ، استيلا و تحت تصرف داشتن است ؛ خواه متعلّق استيلا عين باشد ، مانند زمين ، خانه و لباس ، يا منفعت ، از قبيل خانهء اجارهاى ، و يا حق ، همچون مدارس و مساجد . « 4 »
در اينكه حجيّت خبر صاحب يد فراگير است و همهء آنچه را كه استيلا بر آن امكان پذير است در بر مىگيرد ، يا عام نيست و حجيت آن تنها در مواردى است كه سيرهء فعلى مستمر تا زمان معصوم عليه السّلام بر قبول گفتهء ذى اليد در آن موارد ، وجود دارد ، مانند طهارت و نجاست ، اختلاف است . بنابر قول دوم ، اخبار ذى اليد از كُرّ بودن آب پذيرفته نيست ؛ زيرا به دليل عدم ابتلاى همگان به آن ، سيرهء مستمرى بر پذيرفتن قول ذى اليد در اين مورد وجود ندارد . « 5 »
تعارض دو خبر : تعارض بين دو خبر در هر سه مورد ياد شده ( بين دو بيّنه ، بين دو خبر عادل يا ثقه و بين دو خبر صاحب يد ) ممكن است . تعارض بين دو بيّنه ، صورتهاى گوناگون دارد كه بر هر كدام احكامى خاص مترتب است و در عنوان بيّنه بدان اشاره رفته است .
تعارض دو خبر از دو عادل يا ثقه يا در نقل احكام كلى شرعى ( روايات ) است و يا در موضوعات . صورت نخست ، داراى شقوق و احكام متفاوتى است كه در اصول فقه ، بحث تعادل و تراجيح به آن پرداختهاند ( - - ) تعادل و تراجيح ) . صورت دوم ، بنابر قول به حجّيت خبر عادل يا ثقه در موضوعات ، مانند طهارت ، نجاست و اجتهاد ، موجب سقوط هر دو خبر و رجوع به اصول عملى ( - - ) اصل عملى ) و قواعد فقهى متناسب مىشود ، مانند اينكه عادلى به تطهير متنجس و عادلى ديگر به عدم تطهير آن خبر دهد . در اين صورت ، هر دو خبر ساقط و به استصحاب نجاست رجوع و حكم به بقاى نجاست مىشود . « 6 » البته برخى گفتهاند : سقوط هر دو خبر در صورتى است كه هر دو مستند به علم باشند ؛ اما اگر يكى مستند به علم و
هامش
( 3 ) الحدائق الناضرة 13 / 96 - 97 و 251 ؛ مصباح الفقيه 8 / 169 ؛ بحر الفوائد 3 / 217 ؛ كتاب الصلاة ( نائينى ) 1 / 133 ؛ العمل الأبقى 1 / 555 ؛ القواعد الفقهية ( بجنوردى ) 3 / 29 - 36 ؛ التنقيح ( الطهارة ) 2 / 166 - 167 ؛ مهذّب الاحكام 1 / 237 - 238 ؛ بحوث فى شرح العروة 2 / 102 ؛ القواعد الفقهية ( مكارم ) 2 / 81 - 99 .
( 4 ) المعالم الزلفى / 409 .
( 5 ) جواهر الكلام 6 / 176 - 182 ؛ العروة الوثقى 1 / 98 و 150 ؛ المعالم الزلفى / 411 ؛ مصباح الهدى 1 / 180 - 181 ؛ مستمسك العروة 1 / 215 ؛ التنقيح ( الطهارة ) 2 / 195 ؛ مدارك العروة ( اشتهاردى ) 2 / 224 - 225 .
( 6 ) العروة الوثقى 1 / 285 ؛ التنقيح ( الطهارة ) 3 / 284 .