برخى قدما به جهت عدم وجود دليل قطعى بر اعتبار خبر واحد ، منكر حجيت آن بودهاند ، ليكن پس از ابن ادريس تا كنون قائلى براى آن يافت نشده است .
بنابر اين ، همهء متأخران و معاصران و نيز بسيارى از قدما - به جهت قيام دليل قطعى بر اعتبار خبر واحد - قائل به حجيّت آن هستند . « 3 »
ملاك حجيت : معيار حجيت خبر واحد وثاقت راوى و مورد اطمينان بودن وى در نقل حديث است . از اين رو ، فقها احاديث نقل شده از معصومان عليهم السّلام توسط مخالفانى همچون زيدى ( - - ) زيديه ) ، واقفى ( - - ) واقفيه ) و فطحى مذهب ( - - ) فطحيه ) را كه راوى آنها فردى ثقه باشد پذيرفتهاند . « 4 » هرچند گروهى ، عدالت راوى ، « 5 » بلكه برخى علاوه بر آن ، ضابط بودن « 6 » ( غلبه داشتن نيروى حفظ و به خاطر سپارى بر فراموشى ) را شرط پذيرش روايت او دانستهاند .
برخى گفتهاند : شرط عمل به روايت ثقهء غير عادل ، عدم تعارض آن با روايت عادل است و در صورت تعارض ، روايت عادل مقدم مىشود . « 7 »
تصحيح اخبار : مبناى عمل قدما به خبر ، اطمينان به صدور آن از معصوم عليه السّلام بوده است ، كه حصول آن يا به جهت نقل حديث توسط امامى اى عادل بوده ، يا به جهت رجوع به اصلى از اصول حديثى مورد اعتماد ، همچون اصل زراره ، يا به واسطهء شهرت عمل به حديث نزد شيعه و يا ديگر قراين اطمينان آور . ليكن متأخران به سبب عدم دسترسى به اصول معتبر حديثى نخستين و نيز قراين موجود نزد قدما ، با تقسيم حديث به چهار قسم اصلى و ملاحظهء سند و احوال راوى و مراجعه به علم رجال ، به تصحيح روايات پرداختهاند . « 8 »
تعارض اخبار : هرگاه دو خبر جامع شرايط ، به حسب ظاهر با يكديگر تنافى داشته باشند ، با امكان جمع عرفى ، بين آن دو ، جمع و به مقتضاى آن عمل مىشود ، مانند عام و خاص و مطلق و مقيّد ، و در صورت عدم امكان جمع ، به مرجّحات رجوع مىگردد و در صورت تساوى از
هامش
( 3 ) 276 - 278 ؛ اصول الفقه 2 / 63 - 65 .
( 4 ) الاصول العامة / 218 - 219 ؛ نهاية الدراية ( سيدحسن صدر ) / 282 .
( 5 ) . مجمع الفائدة 8 / 48 .
( 6 ) مشرق الشمسين / 35 - 36 .
( 7 ) العدة فى اصول الفقه 1 / 148 - 153 ؛ نهاية الدراية ( سيد حسن صدر ) / 282 - 284 .
( 8 ) مشرق الشمسين / 30 - 32 ؛ نهاية الدراية ( سيد حسن صدر ) / 279 .