2 . در انشاء ، مدلول تابع انشاء است ، ليكن در خبر ، قضيه به عكس ، و خبر تابع مدلولش مىباشد ؛ بدين معنا كه خبر تابع ثبوت مدلول خود هنگام وقوع يا عدم وقوع آن در گذشته ، حال و يا آينده است .
3 . در انشاء صدق و كذب راه ندارد ، اما در خبر راه دارد .
4 . در خبر ، وضع اوّلى لفظ كفايت مىكند ، بر خلاف انشاء كه گاه لفظ از وضع اوّلى به وضع ثانوى نقل پيدا مىكند ، مانند صيغههاى عقود ( - - ) عقد ) و ايقاعات ( - - ) ايقاع ) كه بر حسب وضع اوّلى براى خبر وضع شدهاند ، همچون « بِعْتُ » ( فروختم ) ، « اشتَرَيتُ » ( خريدم ) و « زَوَّجتُ » ( تزويج كردم ) ؛ ليكن در مقام انشاء از وضع اوّلى به وضع ثانوى ( انشاء ) نقل يافتهاند . البته انشاء گاه به وضع اوّلى تحقق مىيابد ، مانند امر و نهى . « 2 » از عنوان ياد شده در فقه ، در بابهايى نظير اجتهاد و تقليد ، طهارت و صلات و در اصول فقه ، بحث تعادل و تراجيح ، سخن گفتهاند .
حكم : حجيّت خبر و ترتيب آثار بر آن بستگى به ميزان وثوق و اعتبار خبر دهنده دارد كه در ذيل به انواع آن مىپردازيم .
1 . خبر دو عادل : خبر دو عادل كه از آن به بينّه تعبير مىشود ، در همهء موضوعات و موارد ، اعم از دعاوى و مخاصماتِ مطرح در دادگاه نزد قاضى و غير دعاوى ، همچون طهارت ، نجاست و اجتهاد ، حجّت است ؛ مگر موضوعاتى كه به دليلى خاص استثنا شدهاند ، مانند زنا كه با شهادت چهار مرد عادل ثابت مىشود . بر گستردگى حجّيت خبر دو عادل - جز موارد خاص - ادعاى اجماع شده است ( - - ) بيّنه ) .
2 . خبر يك عادل يا ثقه : بنابر قول مشهور ، احكام كلى شرعى با اخبار يك فرد عادل ، بلكه به قول برخى ، يك فرد ثقه و مورد اطمينان ، هرچند غير عادل ، ثابت مىشود ؛ ليكن دعاوى و مخاصمات ، اعم از مالى و غير مالى و نيز حدود ، با آن ثابت نمىشود . در اثبات ساير موضوعات ، همچون طهارت ، نجاست و اجتهاد با خبر يك فرد ، اختلاف است . مشهور قائل به عدم حجيّت آن در اين گونه موضوعاتاند ؛
هامش
( 2 ) القواعد والفوائد 1 / 253 .