آنان به عنوان واحد وزن متداول بوده - برگردانده شده است ؛ مثلا در تحديد مقدار كرّ گفتهاند : وزن آن به حقّهء اسلامبولى 292 و نصف حقّه و به حقّهء عراقى 85 حقّه و يك چهارم و نصف يك چهارم حقّه به اضافهء دو مثقال و نيم صيرفى است . « 4 »
حقيقت
حقيقت : كاربرد لفظ در معناى موضوعٌ له ، مقابل مجاز .
از آن در علم اصول فقه سخن گفتهاند .
استعمال لفظ در معنا دو گونه است :
حقيقى و مجازى . استعمال حقيقى عبارت است از به كارگيرى لفظ در معناى وضع شده براى آن [ موضوع له ] . به چنين معنايى ، معناى حقيقى لفظ مىگويند ، مقابل آن معناى مجازى قرار دارد ( - - ) مَجاز ) .
در استعمال حقيقى ، معنا مستقيم و بدون نياز به قرينهاى به ذهن شنونده تبادر مىكند ، بر خلاف استعمال مجازى .
البته گاهى معناى مجازى منقلب به معناى حقيقى مىگردد ، مانند جايى كه كاربرد لفظ در معناى مجازى به حدّى برسد كه بدون نياز به قرينهاى ، آن معنا از لفظ تبادر كند . از اين انقلاب به سبب كثرت استعمال ، به وضع تعيّنى ياد مىشود ، مقابل وضع تعيينى « 1 » ( - - ) وضع ) .
نشانهها : اصوليان در موارد نامعلوم بودن معناى حقيقىِ لفظ ، براى تشخيص معناى حقيقى از مجازى ، نشانههايى بيان كردهاند كه مهمترين آنها عبارتند از :
1 . تبادر ( - - ) تبادر ) ، يعنى خطور معناى مشكوك از لفظ به ذهن هنگام استعمال آن بدون وجود قرينهاى بر آن معنا .
2 . عدم صحّت سلب لفظ از معناى مشكوك .
3 . صحّت حمل لفظ بر معناى مشكوك .
4 . اطّراد ( - - ) اطّراد ) ، يعنى شيوع كاربرد لفظ در مصاديق مختلف معناى مشكوك به يك اعتبار .
درجايى كه معناى حقيقى لفظ ، معلوم ، ليكن مراد متكلّم از جهت ارادهء معناى حقيقى يا مجازى مشكوك باشد ، اصل
هامش
( 4 ) منهاج الصالحين ( خويى ) 1 / 18 ؛ تحرير الوسيلة 1 / 348 ؛ العروة الوثقى 4 / 221 .
1 دروس فى علم الاصول 1 / 277 - 278 .