تنگنا است . « 2 » از عنوان ياد شده به مناسبت در باب زكات سخن گفتهاند .
از حقوق مستحب در اموال انسان ، حق معلوم است . « 3 »
حق معنوى
حق معنوى : امتيازى غير مادى از قبيل حق تأليف و حق اختراع .
به حقوقى كه متعلَّق آنها امور اعتبارى و معنوى است ، حقوق معنوى اطلاق مىشود ، مانند حق طبع ( تكثير و چاپ اثر ) ، حق اختراع ، حق امتياز انتشار روزنامه و مجله ، حق استخراج معدن و حق امتياز آب ، برق ، گاز و تلفن . مقابل آن ، حق عينى قرار دارد كه متعلق آن عين خارجى است ، از قبيل حق تحجير ( - - ) تحجير ) و حق قصاص ( - - ) قصاص ) كه متعلق اوّلى زمين و دومى جانى است .
عنوان ياد شده از عناوين جديد است كه فقهاى معاصر در بخش مسائل مستحدثه و نيز در پاسخ استفتائات به برخى احكام آن اشاره كردهاند .
اعتبار شرعى : در اينكه حق تأليف براى پديد آورندهء اثر ، حق طبع براى ناشر و حق اختراع براى مخترع از نظر شرع معتبر است يا نه ، اختلاف است . بنابر قول نخست ، نويسنده مىتواند ديگران را از چاپ و پخش كتاب خود منع كند . ديگران نيز بدون اجازهء صاحب اثر حق ندارند كتاب او را چاپ و توزيع كنند ؛ چنان كه اگر مؤلف حق نشر را به ناشرى واگذار كرده باشد ، ديگر ناشران نمىتوانند بدون اجازهء آن ناشر ، كتاب را منتشر كنند . و نيز مخترع مىتواند ديگران را از نمونه بردارى از اختراع خود و تكثير آن منع نمايد .
بنابر اين قول ، مؤلف يا مخترع مالك محصول فكر و انديشهء خود بوده و مىتواند آن را بفروشد يا ببخشد و يا در آن ساير تصرفات مالكانه داشته باشد . « 1 »
در مقابل ، برخى براى چنين حقوقى از نظر شرعى اعتبار قائل نبوده و چاپ كتاب يا نمونه بردارى از اختراع ديگرى را بدون اشكال دانستهاند . « 2 »
البته برخى گفتهاند : در صورتى كه اين گونه حقوق ، قانونى و ضابطه مند
هامش
( 2 ) وسائل الشيعة 9 / 46 - 49 .
( 3 ) الحدائق الناضرة 12 / 15 - 17 .
1 المسائل المستحدثة ( روحانى ) / 223 - 224 .
2 تحرير الوسيلة 2 / 625 - 626 ؛ صراط النجاة 1 / 252 ؛ الفتاوى الميسرة ( سيستانى ) / 412 .