و خوردن آنان نمود داشته باشد و افساد به شمار رود ، جايز نخواهد بود .
2 . عبور اتفاقى باشد . بنابر اين ، اگر از ابتدا به قصد خوردن ميوهء درختى از آن جا بگذرد ، خوردن جايز نيست . برخى اين شرط را نپذيرفته و خوردن را هرچند با قصد آن از ابتدا جايز دانستهاند . « 2 »
3 . به خوردن بسنده كند و چيزى از محصول را با خود نبرد .
4 . باغ و زراعت فاقد ديوار و در باشد .
بنابر اين ، بالا رفتن از ديوار و گشودن در باغ و مانند آن تصرف در ملك ديگرى محسوب مىگردد و جايز نيست ، مگر آنكه شاخهء درخت بيرون از ديوار باشد ، كه در اين صورت خوردن از ميوهء آن جايز است .
5 . بنابر قول برخى ، علم يا ظن به ناخشنودى صاحب باغ يا مزرعه نداشته باشد .
6 . به قول برخى ، ميوه و محصول چيده نشده باشد . « 3 »
حق مرور
حق مرور [ حق عبور ] : حق آمد و شد در ملك ديگرى .
حق مرور عبارت است از حق آمد و رفت در ملك ديگرى به سببى از اسباب ، مانند اينكه شخصى باغ خود را بفروشد ، ليكن درختى از آن را براى خود نگه دارد ، كه در اين صورت براى فروشنده حق مرور تا نزد درخت در ملك خريدار تا زمانى كه آن درخت وجود دارد ، ثابت است ؛ يا كسى كه خانهاى را فروخته ، ليكن اتاقى از آن را نفروخته است و راه اتاق نيز از حياط مىگذرد ، كه در اين صورت فروشنده براى آمد و شد به اتاق خود حق عبور از حياط تا اتاق را دارد .
از اين عنوان به مناسبت در باب تجارت سخن گفتهاند .
صاحب حق عبور مىتواند در قلمرو ثبوت حق ، عبور و مرور كند و مالك زمين نمىتواند مزاحم او شود .
حق مرور قابل اسقاط و نيز از راه ارث قابل انتقال است ، و چون ماليت دارد
هامش
( 2 ) منهاج الصالحين ( سيستانى ) 2 / 90 ؛ جامع المسائل ( بهجت ) 2 / 546 .
( 3 ) مسالك الافهام 3 / 373 ؛ الحدائق الناضرة 18 / 292 - 293 ؛ جواهر الكلام 24 / 127 - 137 .