يكى از اسباب ترجيح روايتى بر روايتى ديگر در فرض تعارض مىباشد « 4 » ( - - ) تعادل و تراجيح ) .
( - - ) خبر واحد )
حديث مضطرب
حديث مُضطَرب : از اقسام خبر واحد .
اين عنوان از اصطلاحات علم درايه است .
به حديثى مضطرب اطلاق مىكنند كه متن يا سند آن و يا هر دو ، مختلف و متفاوت نقل شده باشد ؛ خواه از يك راوى يا بيشتر . اضطراب در سند ، مانند اينكه راوى گاه سند را مثلًا از پدر ، از جدش نقل كند و گاه از جدش بدون واسطه و گاهى از غير آن دو ، و اضطراب در متن ، مانند اينكه حديث را يك بار به گونهاى ( مثلًا با زيادى ) و يك بار به گونهاى ديگر ( با نقصان ) نقل كند .
اضطراب از اسباب ضعف حديث به شمار مىرود ، به شرط آنكه هر دو حديث از لحاظ صحّت و غير آن ، برابر باشند و يكى بر ديگرى ترجيح نداشته باشد ؛ و در صورت ترجيح ، مانند اينكه راوى يكى اضبط ( - - ) اضبط ) از راوى ديگرى باشد ، روايت اضبط مقدم مىشود . « 1 » البته در جايى كه اضطراب موجب اختلاف در حكم يا خدشه در سند روايت نگردد و حديث ، ديگر شرايط صحّت را داشته باشد ، حجّت خواهد بود و به مفاد آن عمل مىشود . « 2 »
( - - ) خبر واحد )
حديث مضمر
حديث مُضمَر : از اقسام خبر واحد .
حديث مضمر - كه از اصطلاحات علم درايه است - به حديثى اطلاق مىشود كه نام معصوم عليه السّلام از آن حذف و ضمير غايب جايگزين آن شده باشد ، مانند تعبيرهاى « سَئَلْتُهُ » يا « قُلْتُ لَهُ » .
هامش
( 4 ) اصول الفقه 2 / 221 .
1 وصول الاخيار / 112 - 113 ؛ نهاية الدراية ( سيد حسن صدر ) / 224 .
2 الدراية ( شهيد ثانى ) / 53 ؛ مقباس الهداية 1 / 387 .