نشنيده ، ليكن بدون واسطه از وى نقل كرده باشد و يا با واسطه نقل كرده ، امّا واسطه را فراموش كرده و به فراموشى تصريح نموده و يا از روى عمد يا سهو آن را نياورده باشد و يا واسطه را با ابهام ذكر كرده باشد ، مانند تعبير « عن رجلٍ » يا « عَن بعض اصحابنا » ؛ واسطهء حذف شده يكى باشد يا بيشتر . « 1 »
بنابر تصريح برخى ، ارسال و حذف واسطه از سلسلهء سند حديث در حال اختيار و بدون عذر ، مانند فراموشى ، مكروه يا حرام است . « 2 »
آيا حديث مرسل مطلقاً ، معتبر و قابل استناد است ، يا تنها در صورتى كه مؤيد به كتاب يا سنّت متواتر ، يا مطابق عموم آن دو و يا دليل عقلى باشد ، يا نزد فقها پذيرفته شده باشد ، يا ارسال كننده فردى باشد كه جز از ثقه يا عادل روايت نمىكند ، مانند ابن ابى عمير ، صفوان بن يحيى و احمدبن ابى نصر ؟ مسئله اختلافى است . « 3 »
( - - ) خبر واحد )
حديث مرفوع
حديث مَرفوع : از اقسام خبر واحد .
حديث مرفوع - از اصطلاحات علم درايه و - در دو معنا به كار رفته است :
1 . حديثى كه يك - يا بيشتر از يك - راوى آن از ميانه يا آخر سند آن افتاده باشد ، با تصريح به لفظ رفع ، مانند آنكه گفته شود : « روى الكلينى عن على بن ابراهيم ، عن ابيه ، رَفَعَهُ عن ابى عبداللَّه عليه السّلام » اين نوع رفع ، مصداق حديث مرسل ( - - ) حديث مرسل ) است .
2 . حديثى كه آخر سند آن به قول يا فعل و يا تقرير معصوم عليه السّلام اضافه شود ؛ خواه در سند آن ارسال باشد يا نباشد ، مانند اينكه صحابى امام بگويد :
امام صادق عليه السّلام چنين فرمود يا ديدم امام چنين كارى كرد يا من در محضر امام فلان كار را كردم و آن حضرت انكار نكرد . حديث مرفوع به معناى دوم از اقسام مشترك بين چهار قسم اصلى حديث است . « 1 »
( - - ) خبر واحد )
هامش
( 1 ) وصول الاخيار / 106 ؛ نهاية الدراية ( سيدحسن صدر ) / 189 .
( 2 ) وصول الاخيار / 108 .
( 3 ) 107 .
1 وصول الاخيار / 103 - 104 ؛ نهاية الدراية ( سيدحسن صدر ) / 182 - 183 .