مىشود . بدون فراهم آمدن يكى از اسباب وجوب ، گزاردن حج مستحب است ؛ چنان كه تكرار آن در هر سال و نيز به حج بردن خانواده استحباب دارد . « 4 »
چنانچه به جا آوردن حج پس از وجوب آن ، نيازمند مقدماتى از قبيل سفر و فراهم كردن اسباب آن باشد ، مبادرت به آنها واجب است . « 5 »
فضيلت حج : حج از بزرگترين شعائر آيين مقدس اسلام و ارزشمندترين عمل موجب تقرّب به خداى متعال است و در روايات ، برتر از روزه و جهاد ، بلكه هر عبادتى جز نماز شمرده شده است . « 6 » در مناسك حج اسرار و فوايد بى شمارى نهفته است . در روايتى از امام صادق عليه السّلام آمده است : « حج گزار مهمان خدا است ؛ اگر بخواهد به او عطا مىكند و اگر بخواهد اجابتش مىنمايد و اگر حاجى شفاعت كسى را نزد او نمايد مىپذيرد و اگر از خواستن ساكت شود ، خود آغاز به عطا مىكند » . « 7 » در روايتى ديگر از آن حضرت آمده است : « آن گاه كه حاجيان در منى استقرار مىيابند ، منادى از جانب خدا ندا مىدهد : اگر خواستار خوشنودى من هستيد ، من راضى شدم » . « 8 »
شرايط وجوب : عقل ، بلوغ ، « 9 » حرّيت « 10 » و استطاعت ، « 11 » شرايط وجوب حجاند . بنابر اين ، حج بر ديوانه ، نابالغ ، برده ( - - ) بردگى ) و غير مستطيع واجب نيست ؛ بلكه اين افراد اگر هم حج بگزارند ، كفايت از حجة الاسلام نمىكند . « 12 » البته اگر كودك مميّز يا ديوانه در اثناى حج مستحبى بالغ و عاقل گردد و وقوف به مشعر را پس از بلوغ يا عقل درك كند ، بنابر مشهور از حجة الإسلام كفايت مىكند . در اين صورت در وجوب تجديد نيّت احرام براى حجة الاسلام ، اختلاف است . « 13 »
بر كسى كه به اندازهء گزاردن حج مال دارد ، ليكن به همان اندازه هم بدهى حالّ دارد ، حج واجب نمىشود . « 14 » برخى گفتهاند : تفاوتى بين حالّ و مدّت دار بودن بدهى نيست و در هر دو صورت وجوب حج ساقط است . « 15 »
قرض كردن براى حج واجب نيست . « 16 » اگر هزينهء حج را به كسى بذل كنند ، با فراهم آمدن ديگر شرايط ، حج بر او
هامش
( 4 ) 216 و 228 .
( 5 ) مهذّب الاحكام 12 / 18 .
( 6 ) الكافى ( كلينى ) 4 / 253 - 254 .
( 7 ) 255 .
( 8 ) 262 .
( 9 ) جواهر الكلام 17 / 229 .
( 10 ) 241 .
( 11 ) 248 .
( 12 ) 229 ، 241 ، 248 و 275 .
( 13 ) 229 - 234 .
( 14 ) 258 - 259 .
( 15 ) منتهى المطلب 10 / 80 .
( 16 ) جواهر الكلام 17 / 260 .