لازم نيست حجى را كه مطابق مذهب خود انجام داده ، در صورت عدم اخلال به ركن آن ، اعاده كند ؛ « 28 » هرچند اعادهء آن مستحب است « 29 » ( - - ) استبصار ) .
كسى كه حج بر او واجب شده ، خود بايد انجام دهد و به جا آوردن ديگرى از طرف او كفايت نمىكند . « 30 »
حج واجب با نذر : حج با نذر و مانند آن ( عهد و قسم ) واجب مىشود . عقل ، بلوغ و حريّت و در زوجه ، اذن زوج از شرايط صحّت نذر ، عهد و قسم است . برده نيز با اجازهء مولا مىتواند نذر كند . در اين صورت ، حج بر او واجب مىشود . « 31 »
نيابت در حج : نايب گرفتن در حج استحبابى ، خواه براى مرده يا براى زنده مستحب است . نايب گرفتن در حج واجب براى مردهاى كه حج بر او استقرار يافته ، بر ورثه واجب است و نيز بنابر مشهور ، براى زندهاى كه حج بر او استقرار يافته ، ليكن به دليل بيمارى يا پيرى و مانند آن ، توانايى جسمى خود را براى هميشه از دست داده ، واجب است ؛ بلكه بنابر قول برخى ، در صورت استطاعت و عدم استقرار نيز ، به شرط متمكّن بودن براى نايب گرفتن ، حكم چنين است . در اينكه وجوب نيابت اختصاص به حجة الاسلام دارد يا شامل حج واجب با نذر يا به سبب باطل شدن حج پيشين هم مىشود ، اختلاف است « 32 » ( - - ) حج نيابتى ) .
اقسام : حج بر سه قسم است : حج تمتّع ( - - ) حج تمتّع ) ، حج قِران ( - - ) حج قران ) و حج افراد ( - - ) حج افراد ) . حج تمتّع وظيفهء آفاقى ( - - ) آفاقى ) است كه در فاصلهء شانزده يا دوازده فرسخى مكّه - بنابر اختلاف اقوال در مسئله - يا دور تر سكونت دارد . « 33 » حج قران و افراد وظيفهء اهالى مكّه و نيز كسانى است كه فاصلهء محلّ سكونت آنان تا مكّه كمتر از مسافت ياد شده است . « 34 »
مناسك حج : اعمال و مناسك حج عبارتند از : احرام بستن ، وقوف به عرفات ، وقوف به مشعر الحرام ، رفتن به منى و به جا آوردن اعمال آن در روز عيد قربان ( رمى ، قربانى و حلق يا تقصير ) ، طواف زيارت و نماز طواف آن ، سعى بين صفا و مروه ، طواف نساء و نماز طواف آن ،
هامش
( 28 ) 17 / 304 .
( 29 ) 396 .
( 30 ) 275
( 31 ) 336 - 338 .
( 32 ) 281 - 286 ؛ العروة الوثقى 4 / 434 - 435 .
( 33 ) جواهر الكلام 18 / 5 - 10 .
( 34 ) 44 - 47 .