اختلاف است . مشهور ميان متأخّران صحّت آن است ؛ « 3 » ولى ظاهر كلمات گروهى از قدما عدم صحّت چنين معاملهاى است . « 4 »
بنابر قول به صحّت ، اگر پس از معامله كشف خلاف شود ، خريدار بين فسخ معامله و گرفتن ارش ( مابه التفاوت قيمت ) از فروشنده مخيّر است . « 5 »
چك
چك : از اوراق تجارى .
چك عبارت است از نوشتهاى كه دارندهء حساب جارى در بانك به موجب آن ، تمام يا بخشى از وجوهى را كه نزد بانك دارد مسترد يا به ديگرى واگذار مىكند . « 1 » از احكام آن درمسائل مستحدثه سخن گفتهاند .
ماهيّت : چك به لحاظ حقوقى ، سند دين و نشان دهندهء بدهكار بودن صادر كنندهء آن به مقدار مبلغ چك است . امروزه در مبادلات اقتصادى ، چك از اسناد رسمى تجارى به شمار مىرود . « 2 »
ارزش و اعتبار : چك از اوراق نقدى ( - - ) پول ) به شمار نمىرود ؛ از اين رو ، ارزش مالى مستقلى ندارد ؛ بلكه تنها در حّد سندى معتبر و قانونى بر مبلغى معيّن نزد بانك است . « 3 » بنابر اين ، صدور آن از سوى بدهكار به معناى برىء الذمه شدن وى و از سوى وامدهنده به معناى اشتغال ذمّهء گيرندهء آن نخواهد بود ، تا زمانى كه نزد بانك نقد شود . « 4 » چك تضمينى ( چكى كه پرداخت آن از سوى بانك صادر كننده تضمين شده است ) از اوراق نقدى به شمار مىرود و حكم آن را دارد . از اينرو ، اگر كسى آن را تلف كند ضامن مبلغ آن خواهد بود . « 5 »
خريد و فروش چك به دليل نداشتن ارزش مالى صحيح نيست ؛ ليكن خريد و فروش دينى كه چك ، بيانگر آن است با شرايطى جايز است « 6 » ( - - ) اوراق تجارى ) .
هامش
( 3 ) الحدائق الناضرة 18 / 483 ؛ مستند الشيعة 14 / 348 ؛ جواهر الكلام 22 / 433 - 434 .
( 4 ) المقنعة / 609 ؛ المراسم العلوية / 180 ؛ النهاية / 404 ؛ الوسيلة / 246 .
( 5 ) جواهر الكلام 22 / 435 .
1 و 2 . مبسوط در ترمينولوژى حقوق 2 / 1596 .
3 تحرير الوسيلة 2 / 619 ؛ مجمع المسائل 2 / 39 ؛ صراط النجاة 1 / 558 .
4 صراط النجاة 3 / 230 .
5 تحرير الوسيلة 2 / 619 .
6 مجمع المسائل 2 / 39 .