چوپان
چوپان : شبان ، گله بان .
از آن به مناسبت در بابهاى صلات ، حج ، اجاره ، ضمان و حدود سخن گفتهاند .
صلات : چوپانى كه براى چرانيدن گوسفندان مكانى معيّن ندارد و پيوسته در سفر است ، نمازش تمام و روزهاش صحيح است . « 1 »
حج : از مناسك حج ، بيتوته در منى ، شبهاى يازدهم و دوازدهم و براى برخى ، سيزدهم ذيحجّه است . بعضى ، از جمله چوپانى كه چارپايانش در شب نياز به چريدن دارند از اين حكم استثنا شدهاند .
برخى گفتهاند : جواز ترك بيتوته براى چوپان مشروط به نبودن وى در منى هنگام مغرب است ، و گرنه ، بر وى نيز بيتوته واجب خواهد بود ؛ ليكن در مقابل ، گروهى ديگر ملاك جواز ترك بيتوته را نيازمندى چارپايان به چريدن در شب دانستهاند . بنابر اين ، در صورت نياز ، ترك بيتوته مطلقا جايز است . « 2 »
نيز از مناسك حج ، رمى جمرات ( - - ) رمى جمره ) است كه بايد در روز انجام گيرد و رمى در شب كفايت نمىكند ، مگر براى صاحبان عذر كه چوپان از آن جمله شمرده شده است . « 3 »
احرام بستن براى ورود به مكّه واجب است ؛ ليكن كسانى مانند چوپان كه به اقتضاى كارشان دائم در ترددند ، از اين حكم مستثنا هستند . « 4 »
اجاره : چوپانى كه براى چرانيدن تعدادى مشخص از گوسفندان - مثلًا صد گوسفند موجود - اجير شده ، موجر نمىتواند گوسفندانى ديگر يا بيشتر از تعداد موجود را براى چرانيدن به چوپان تحميل كند و در صورت تلف شدن همه يا بعض گوسفندان ، عقد در صورت نخست ، كلّاً و در صورت دوم نسبت به همان بعض باطل مىشود و مالك نمىتواند گوسفندانى ديگر را جايگزين آنها كند ؛ چنان كه بر چوپان چرانيدن بچههاى آن گوسفندان كه بعدها به دنيا مىآيند نيز واجب نخواهد بود ؛ ليكن اگر عقد اجاره مطلق باشد ، تعداد نيز مشخّص نباشد ، چرانيدن آن تعداد از گوسفندان كه بر حسب متعارف يك چوپان مىچراند ، بر اجير واجب است ؛
هامش
( 1 ) جواهر الكلام 14 / 268 ؛ العروة الوثقى 3 / 453 و 459 .
( 2 ) الحدائق الناضرة 17 / 303 ؛ جواهر الكلام 20 / 12 - 13 ؛ تحريرالوسيلة 1 / 454 .
( 3 ) الحدائق الناضرة 17 / 307 - 308 ؛ جواهر الكلام 20 / 20 .
( 4 ) كشف اللثام 5 / 304 ؛ جواهر الكلام 18 / 448 - 449 .