اطعمه و اشربه : بنابر قول منسوب به مشهور ، خوردن حدقه ( سياهى ) چشم حيوان حلال گوشت حرام است . برخى ، آن را مكروه مىدانند . « 13 »
قصاص : اگر كسى به عمد ، چشم ديگرى را از بين ببرد ، مجنىّ عليه حقّ قصاص دارد و مىتواند چشم جانى را از بين ببرد ، هرچند جانى بيش از يك چشم نداشته باشد و با قصاص آن كور گردد . « 14 »
اگر فردى كه هر دو چشمش سالم است ، چشم سالم شخصى را - كه يك چشمش به آفتى از جانب خدا يا مادرزاد كور است - از بين ببرد ، مجنى عليه مىتواند يك چشم جانى را از بين ببرد ؛ ليكن در اينكه استحقاق نصف ديه را نيز دارد يا نه ، اختلاف است .
بر قول اوّل ادعاى اجماع شده است . امّا اگر نابينايىِ يك چشم او بر اثر جنايت جانى ديگرى باشد ، وى جز قصاص يك چشم جانى حقّ ديگرى ندارد . « 15 »
اگر كسى چشم نابيناى ديگرى را از بين ببرد ، چشم سالم وى در مقابل آن قصاص نمىشود ، ليكن ديهء آن را بايد بپردازد . « 16 » اگر جانى چشم كسى را با دستش در آورد ، مجنىّ عليه حقّ مقابله به مثل دارد . « 17 »
ديات : ديهء دو چشم ، ديهء كامل و ديهء يك چشم نصف آن است . « 18 » اگر كسى ، چشم سالم ديگرى را - كه چشم ديگرش مادرزاد يا به آفتى ، همچون صاعقه نابينا است - از بين ببرد ، ديهء كامل بر عهدهاش مىآيد ؛ ليكن اگر منشأ نابينايى چشم ديگر مجنىّ عليه ، جنايت فردى ديگر يا - بنابر تصريح برخى - قصاص باشد ، بنابر قول مشهور تنها نصف ديه بر عهدهء جانى مىآيد . برخى در اين صورت نيز قائل به ثبوت ديهء كامل شدهاند . « 19 »
ديهء از بين بردن چشم نابينا بنابر مشهور يك سوم ديهء چشم سالم است . « 20 » ديهء از بين بردن چشم حيوان متعلّق به ديگرى به قول برخى قدما ، يك چهارم « 21 » و به قول برخى ديگر نصف قيمت آن در يك چشم و تمام قيمت آن در هر دو چشم است ؛ « 22 » ليكن نظر مشهور ، ثبوت ارش ( - - ) ارش ) است . « 23 »
( - - ) نگاه ) ( - - ) بينايى ) .
هامش
( 13 ) 36 / 348 - 349 ؛ مختلف الشيعة 8 / 313 - 315 .
( 14 ) جواهر الكلام 42 / 367 .
( 15 ) 368 - 369 ؛ مبانى تكملة المنهاج 2 / 163 .
( 16 ) جواهر الكلام 42 / 371 .
( 17 ) 361 .
( 18 ) 43 / 181 .
( 19 ) مبانى تكملة المنهاج 2 / 275 .
( 20 ) جواهر الكلام 43 / 185 - 186 .
( 21 ) النهاية / 781 .
( 22 ) الخلاف 3 / 397
( 23 ) جواهر الكلام 37 / 113 - 114 و 43 / 391 .