تغيّر
تغيّر : دگرگونى در اوصاف و غير آن .
بحث عمدهء تغيّر دربارهء تغيّر آب به نجاست است كه در باب طهارت آمده و در بابهاى اجتهاد و تقليد و تجارت نيز از تغيّر به مناسبت سخن رفته است .
تغيّر در آب : تغيّر در آب با تغيّر رنگ ، مزه يا بوى آن به سبب ملاقات با نجاست حاصل مىشود . آب يا به صرف ملاقات با نجاست - هرچند تغيّر نيابد - منفعل و متنجّس مىشود ؛ چنانكه بنابر مشهور در آب قليل ( - - ) آب قليل ) چنين است و يا به سبب تغيّر در يكى از اوصاف ياد شده ؛ چنانكه در آب كثير يعنى آب كر ( - - ) آب كر ) و آب جارى ( - - ) آب جارى ) اينگونه است . در تغيّرى كه موجب نجاست مىگردد مباحثى مطرح است كه بدانها اشاره مىشود .
1 . تغيّر حسّى و تقديرى : آيا تنها تغيّر حسّى كه با حواسّ درك مىشود موجب نجاست مىگردد يا تغيّر تقديرى نيز همين حكم را دارد ؟ تقدير به سه گونه متصور است :
الف . به لحاظ قصور در مقتضى تغيّر ، مانند آنكه مقدارى خون كم رنگ در آب كر بريزد ؛ بهگونهاى كه اگر رنگ آن ، سرخ و طبيعى بود ، آب ، رنگ خون به خود مىگرفت و متغيّر مىگشت .
ب . به لحاظ قصور در شرط تغيّر ، مانند آنكه مردارى در هواى سرد در آب كر بيفتد كه اگر اين اتّفاق در هواى گرم رخ مىداد آب را متعفّن و متغيّر مىكرد .
ج . به لحاظ وجود مانع از ادراك حسّى تغيّر ، مانند آنكه مقدارى خون در آب كرّى كه سرخ رنگ است ريخته شود ؛ بهگونهاى كه اگر آب ، سرخ رنگ نبود تغيّر آن به خون قابل ادراك بود .
نظر مشهور در فرض اوّل و دوم عدم انفعال آب است . گروهى در فرض سوم ، تغيّر تقديرى را كافى دانسته و حكم به انفعال آب كردهاند . « 1 »
2 . تغيّر به ملاقات با نجاست : از شرايط نجاست آب با تغيّر ، ملاقات نجاست با آن است نه صرف مجاورت ؛ ازاينرو آبى كه به سبب مجاورت نجاست همچون مردار - بدون آنكه اتّصالى به
هامش
( 1 ) . جواهر الكلام 1 / 77 - 81 ؛ مستمسك العروة 1 / 121 - 122 ؛ التنقيح ( الطهارة ) 1 / 89 - 93