كسى كه چند نفر را به تعاقب كشته و اولياى مقتولان هركدام جداگانه خواهان قصاص شدهاند ، در اينكه حقّ قصاص اختصاص به اولياى نخستين مقتول پيدا مىكند يا اولياى هركدام حقّ قصاص دارند و يا به قرعه رجوع مىشود ، اختلاف است . « 4 »
بردهاى كه يك جا چند فرد آزاد را كشته است در اختيار همهء اولياى دم قرار مىگيرد ؛ امّا اگر آنان را به تعاقب بكشد ، بنابر قول برخى ، در اختيار اولياى آخرين كشته قرار مىگيرد . آنان بين كشتن و به بردگى گرفتن او مخيّرند ؛ ليكن بنابر قول مشهور حكم قتل تعاقبى نيز همان حكم قتل دفعى است ، مگر آنكه اولياى مقتول نخست ، او را به بردگى گرفته باشند كه در اين صورت پس از كشتن نفر دوم به اولياى وى تحويل داده خواهد شد . « 5 »
تعاقب ايدى
تعاقب ايدى [ - ترتّب ايدى ] : تصرّف دو يا چند نفر پياپى و سلسلهوار در مال ديگرى .
مسئلهء تعاقب ايدى از فروع قاعدهء كلّى « على اليد ما أخذت حتّى تؤدّى » است ( - - ) قاعدهء على اليد ) و مورد آن جايى است كه چند نفر به صورت پياپى و سلسلهوار در مالى بدون اذن مالك تصرّف كرده باشند ؛ خواه تصرّف عدوانى ( غاصبانه ) يا غير عدوانى . از اين عنوان در كتب دربر دارندهء قواعد فقه و نيز ابواب مختلف فقهى نظير رهن ، عاريه و غصب سخن رفته است .
حكم : دستبهدست گشتن مال ديگرى در دست چند نفر دو صورت دارد :
يا همه از غصبى بودن مال آگاهى دارند يا چنين نيست . در صورت اوّل ، همهء تصرّفكنندگان ، غاصب به شمار رفته و ضامن هستند و مالك مىتواند در صورت تلف شدن مال به هريك از تصرّفكنندگان ، رجوع كند و همه يا تعدادى از آنان را ملزم به پرداخت غرامت نمايد ؛ بدين صورت كه غرامت را ميان همه يا تعدادى
هامش
( 4 ) . تحرير الاحكام 5 / 497 ؛ جواهر الكلام 42 / 316 - 318 ؛ تحرير الوسيلة 2 / 538
( 5 ) . جواهر الكلام 42 / 122 - 123 .