با احتياط عمل كند و چنانچه هيچيك موافق احتياط نبود ، مخيّر است ؟ مشهور به استناد اخبار علاجيّه ( - - ) اخبار علاجيه ) قائل به تخيير در مقام عمل هستند .
مرجّحات : كاربرد مرجّح يا تقويت اصل صدور روايت از معصوم عليه السّلام است ، مانند راستگوتر يا موثّقتر بودن يكى از دو راوى خبر نسبت به ديگرى ، يا تقويت جهت صدور به لحاظ صدور آن براى بيان حكم واقعى نه از روى تقيّه ( - - ) تقيّه ) ، مانند مخالف بودن يكى از دو خبر با مذهب عامّه و يا تقويت مضمون خبر به لحاظ نزديكتر بودن آن به واقع ، مانند موافق بودن يكى از دو خبر با كتاب ، سنّت و يا مشهور ( - - ) شهرت ) .
در اينكه مرجّحات ياد شده در عرض يكديگر هستند يا در طول و مترتّب بر يكديگر ، اختلاف است ؛ چنانكه در تعدّى و تسرّى مرجّحات وارد شده در روايات به غير آنها از ديگر مرجّحات ، اختلاف مىباشد . نظر مشهور آن است كه هر مزيّتى كه نوعا سبب نزديكتر شدن خبر به واقع مىشود ، موجب ترجيح آن مىگردد .
تعادل و ترجيح در باب تزاحم : در بحث تعادل و ترجيح دو دليل متعارض ، حكم تعادل و ترجيح دو حكم متزاحم نيز به مناسبت مطرح شده است . از دو حكم متزاحمى كه از همهء جهات ترجيح باب تزاحم با يكديگر يكسان هستند ، متزاحمين تعبير مىشود ( - - ) تزاحم ) و حكم آن تخيير است ( - - ) تخيير ) و در صورتى كه يكى بر ديگرى ترجيح داشته باشد حكم داراى مرجّح مقدّم مىشود « 2 » ( - - ) مرجّح ) .
تعارض
تعارض : تنافى مضمونى دو يا چند دليل لفظى با يكديگر .
تعارض عبارت است از اينكه مدلول دو يا چند دليل لفظى باهم تنافى داشته باشند ؛ بدين معنا كه مدلول هريك بهطور مستقيم يا به ملازمه ، نفى مدلول ديگرى باشد ، بهگونهاى كه عرف ، جمع بين آن دو را امكانپذير نداند .
هامش
( 2 ) . 198 - 227 .