و جانشينان ايشان به شمار مىرود . « 7 » در قرآن كريم ثمرهء تزكيه ، رستگارى و فلاح بيان شده است . « 8 »
تزكيه به معناى دوم بدون غرض عقلايى امرى مذموم و در قرآن از آن نهى شده است ؛ « 9 » ليكن با غرض عقلايى همچون بيان فضائل و كمالات خويش به منظور معرفى و شناساندن خود به مردم تا از وجود او انتفاع برند ، امرى لازم است ؛ چنانكه سيرهء انبيا و اوليا چنين بوده است . خداوند سفيران خود را براى تزكيهء نفوس خلق و هدايت آنان فرستاده است .
بهرهمندى مردم از ايشان منوط به شناختن آنان ، و شناختن آنان متوقّف بر معرفى ايشان از سوى خود آنان است . « 10 »
از تزكيه به معناى سوم در باب قضاء و شهادات سخن رفته است .
جايگاه تزكيه : از راههاى اثبات موضوع در دعاوى ، بيّنه ، يعنى شهادت دو مرد عادل است كه حاكم با استناد به آن مىتواند حكم صادر كند . در شاهد ، عدالت ( - - ) عدالت ) شرط است ؛ ازاينرو ، اگر عدالت شاهد براى حاكم محرز نباشد بايد از آن فحص كند . البتّه - بنابر قول برخى قدما - در صورت علم حاكم به اسلام يا ايمان شاهد ، وى مىتواند بدون فحص از عدالت شاهد به استناد آن حكم كند . « 11 »
بنابر آنچه گذشت در موارد علم حاكم به عدالت شاهد و نيز - بنابر قول به كفايت اسلام يا ايمان شاهد - نيازى به تزكيه نخواهد بود . برخى گفتهاند : اگر منكر ، بيّنهاى را كه مدّعى اقامه كرده تزكيه نمايد نيازى به فحص از عدالت شهود نخواهد بود . « 12 »
چگونگى فحص از عدالت : براى دستيابى به عدالت شهود دو راه وجود دارد :
1 . حاكم از مدّعى بخواهد شهودش را - با اقامهء بيّنه بر عدالت آنان - تزكيه كند . اگر مدّعى عذر بياورد و از حاكم درخواست فحص از تزكيهء آنان بكند ، اجابت چنين درخواستى بر حاكم واجب نيست ، هرچند مستحب است . « 13 »
2 . حاكم ، خود عهدهدار اين امر گردد ؛ بدين صورت كه با ارائهء مشخّصات و آدرس منزل و محل كار هريك از دو شاهد
هامش
( 7 ) . مهذب الاحكام 15 / 269 - 270
( 8 ) . شمس / 9
( 9 ) . نجم / 32
( 10 ) . التحفة السنية / 149 ؛ زبدة البيان / 508
( 11 ) . جواهر الكلام 40 / 110 - 111
( 12 ) . مفتاح الكرامة 20 / 76
( 13 ) . مهذب الاحكام 27 / 92