تخيير ابتدايى
تخيير ابتدايى : تخيير قبل از گزينش .
تخيير ابتدايى ، مقابل تخيير استمرارى ( - - ) تخيير استمرارى ) عبارت است از مخيّر بودن مكلّف در انتخاب يكى از اطراف تخيير قبل از هرگونه گزينشى .
با اختيار يك طرف در مقام عمل ، تخيير ، زوال پيدا كرده و همان طرف گزينش شده تعيّن مىيابد . از اين عنوان در اصول فقه و نيز ابواب مختلف فقه نظير اجتهاد و تقليد ، صلات و تجارت سخن گفته شده است .
اصول فقه در دوران نوع تكليف بين وجوب و حرمت و نيز در موارد تعارض دو دليل و عدم امكان جمع بين آنها ، مكلّف در عمل به يكى از آن دو ، مخيّر است . تخيير در اوّلى عقلى و در دومى شرعى است ( - - ) تخيير ) .
آيا تخيير يادشده ، تخيير ابتدايى است ؛ يعنى با اختيار يك طرف از سوى مكلّف ، همان تعيّن مىيابد ، يا استمرارى ؟
( عدم تعيّن يك طرف با گزينش آن ) مسئله اختلافى است . « 1 »
فقه : اجتهاد و تقليد : دو مجتهدى كه از نظر شرايط مرجعيت تقليد با يكديگر برابرند ، مكلّف در تقليد از هريك مخيّر است . در اينكه تخيير ياد شده ابتدايى است و مكلّف پس از تقليد از يكى ، حقّ عدول به ديگرى ندارد و يا استمرارى ، اختلاف است . بر قول اوّل ، نقل اجماع شده است . « 2 »
صلات : نمازگزار در ركعت سوم و چهارم نمازهاى سه و چهار ركعتى بين خواندن حمد و تسبيح ( - - ) تسبيح ) مخيّر است ؛ ليكن در ابتدايى يا استمرارى بودن آن اختلاف است . بنابر قول به ابتدايى بودن ، با شروع در يكى عدول به ديگرى جايز نيست . « 3 »
تجارت : بنابر قول مشهور ، خريدار اگر در كالاى خريدارى شده عيبى بيابد بين
هامش
( 1 ) . مصباح الفقيه 4 / 270 - 271 ؛ اصطلاحات الاصول / 102 - 103
( 2 ) . الإجتهاد و التقليد ( امام خمينى ) / 151 - 155 ؛ التنقيح ( الإجتهاد و التقليد ) / 119
( 3 ) . مصباح الفقيه ( ق ) ( صلاة ) / 320 ؛ كتاب الصلاة ( نائينى ) 2 / 147